Chương 1 - Khi Người Hiền Lành Đứng Lên

Tiền thưởng cuối năm của tôi là 200.000 tệ.

Chỉ vì tôi đặt một mô hình nhân vật trên bàn làm việc, phòng nhân sự nói rằng nó ảnh hưởng đến hình ảnh công ty, thế là trừ sạch.

Tôi đã làm một người hiền lành, dễ bảo suốt ba năm.

Tăng ca không lương, trực cuối tuần, sửa yêu cầu công việc đến mức muốn hộc máu, tôi đều nhịn hết.

Nhưng lần này, tôi không nhịn nổi nữa.

Tôi mở luật lao động ra xem.

Và phát hiện những hành vi vi phạm pháp luật của công ty này có thể viết kín ba trang giấy A4.

Được thôi.

Chấm công đúng giờ, từ chối tăng ca, mọi chỉ thị đều phải có email làm bằng chứng.

Chẳng phải các người thích chơi theo luật sao?

Vậy thì thử xem, rốt cuộc ai mới là người chơi giỏi hơn ai.

Ngày 31 tháng 12.

Năm giờ chiều.

Tôi nhìn chằm chằm vào những dòng mã trên màn hình máy tính, ngón tay lơ lửng trên bàn phím, không thể gõ nổi một chữ.

Không phải vì lỗi chương trình sửa mãi không hết.

Mà vì Trần Mỹ Linh bên phòng nhân sự vừa đứng trước bàn làm việc của tôi, dùng ánh mắt như đang nhìn một đống rác để nhìn tôi suốt ba giây, sau đó ném xuống một tờ giấy A4.

Tôi cúi đầu nhìn tờ giấy ấy.

Tiêu đề ghi: Thông báo về việc khấu trừ tiền thưởng cuối năm của nhân viên Phương Ngôn.

Nội dung chỉ có đúng một câu: Xét thấy nhân viên Phương Ngôn đặt vật phẩm không phù hợp với hình ảnh công ty tại bàn làm việc, sau khi nghiên cứu và xem xét, công ty quyết định khấu trừ toàn bộ tiền thưởng cuối năm của nhân viên này, tổng cộng 200.000 nhân dân tệ.

Đầu óc tôi lập tức ong lên.

Hai trăm nghìn tệ.

Bay sạch.

Tôi ngẩng đầu nhìn Trần Mỹ Linh. Cô ta đang tô lại son môi, tô xong còn quay sang mỉm cười với tôi.

Nụ cười ấy phải diễn tả thế nào nhỉ?

Giống hệt con mèo nhà bạn vừa đẩy mô hình đắt tiền nhất của bạn từ trên bàn xuống đất, sau đó quay đầu nhìn bạn rồi cười.

Đúng là đáng ghét.

Tôi đã đặt thứ gì không phù hợp với hình ảnh công ty cơ chứ?

Tôi quay đầu nhìn bàn làm việc.

Máy tính, cốc nước, bàn phím, chuột.

Và một mô hình.

Mô hình Gundam.

RX-78-2, mẫu Gundam đời đầu mà tôi đã dành dụm ba tháng tiền lương mới mua được, đặt ngay bên cạnh màn hình máy tính.

Chỉ vì thứ này thôi sao?

Tôi hít một hơi thật sâu.

Phương Ngôn, tôi tự nhủ, bình tĩnh nào.

Tôi đã làm lập trình viên suốt ba năm, đâu phải không biết công ty này có cái nết thế nào.

Vẽ ra viễn cảnh màu hồng là chuyện thường ngày, thao túng tâm lý nhân viên là nhiệm vụ hằng ngày, còn tăng ca không trả lương thì được coi như thông lệ của ngành.

Nhưng trước giờ tôi vẫn luôn nhẫn nhịn.

Bởi vì tôi nghĩ rằng chỉ cần chăm chỉ làm việc, sớm muộn gì cũng sẽ được đền đáp.

Bây giờ xem ra…

Tôi đúng là một thằng ngu.

Tôi cầm cốc nước lên uống một ngụm. Nước đã nguội lạnh, vừa xuống đến dạ dày đã khiến bụng tôi cuộn lên khó chịu.

Trần Mỹ Linh vẫn đứng đó. Hôm nay cô ta mặc áo sơ mi trắng phối với chân váy ôm màu đen, đi đôi giày cao gót mười phân, cả người trông chẳng khác gì một cái cột điện biết nói.

Cô ta lên tiếng:

“Phương Ngôn, anh đọc xong chưa?”

“Đọc xong rồi.”

“Vậy ký tên xác nhận đã nhận thông báo đi.”

Cô ta đưa cho tôi một cây bút.

Tôi không nhận.

Tôi hỏi:

“Trưởng phòng Trần, quy định này nằm ở điều khoản nào trong nội quy công ty vậy?”

Cô ta sững người.

“Cái gì?”

“Tôi hỏi là trong sổ tay nhân viên của công ty, điều khoản nào quy định không được đặt mô hình ở bàn làm việc?”

Cô ta bật cười.

“Phương Ngôn, anh đang nghi ngờ quyết định của công ty đấy à?”

“Tôi không nghi ngờ, tôi chỉ muốn biết căn cứ thôi.”

“Căn cứ chính là công ty cảm thấy không phù hợp.”

Tôi gật đầu.

“Vậy xin hỏi, tiêu chuẩn đánh giá sự không phù hợp này là gì? Mô hình lớn đến mức nào thì bị coi là quá lớn? Màu sắc thế nào thì được xem là ảnh hưởng đến hình ảnh công ty?”

Sắc mặt cô ta lập tức thay đổi.

“Phương Ngôn, hôm nay anh cố tình gây sự với tôi đúng không?”

“Không phải gây sự, tôi chỉ muốn làm rõ vấn đề.”

Cô ta ném cây bút xuống bàn.

“Được, anh không ký thì thôi. Không ký thì quyết định vẫn có hiệu lực. Đây là quyết định của công ty, không phải đang thương lượng với anh.”

Nói xong, cô ta quay người bỏ đi.

Tiếng giày cao gót gõ xuống sàn lộp cộp liên hồi, nghe chẳng khác gì tiếng súng máy đang bắn.

Tôi nhìn tờ giấy A4 ấy.

Hai trăm nghìn tệ.

Lương cơ bản cả năm của tôi chỉ có 180.000 tệ. Khoản thưởng cuối năm 200.000 tệ này là thành quả của một năm trời tôi bán mạng tăng ca.

Bốn mươi tám ngày tăng ca cuối tuần.

Hơn hai trăm ngày làm việc đến sau mười giờ đêm.

Có một lần yêu cầu dự án bị sửa đến mười bảy phiên bản, tôi phải ngủ lại công ty suốt ba ngày, đến khi thức dậy thì lưng đau đến mức không thể đứng thẳng nổi.

Vậy mà bây giờ họ nói với tôi rằng…

Chỉ vì một mô hình.

Tất cả đều mất sạch.

Tôi tắt máy tính.

Thu dọn đồ đạc.

Cầm mô hình Gundam lên, cất vào ba lô.

Lý Hiểu Phong ngồi ở bàn bên cạnh thò đầu sang.

“Lão Phương, cậu đi về luôn đấy à?”

“Ừ.”

Anh ấy nhìn đồng hồ, mới năm giờ mười phút.

“Hôm nay về sớm thế? Bình thường chẳng phải chín giờ tối cậu mới về sao?”

Tôi nhìn anh ấy.

Lý Hiểu Phong ngoài ba mươi tuổi, đường chân tóc đã lùi lên gần đỉnh đầu. Công việc mỗi ngày của anh ấy là sửa yêu cầu dự án đến mức chỉ muốn chết quách đi cho xong.

Nhưng anh ấy chưa bao giờ than phiền.

Bởi vì anh ấy còn phải trả tiền vay mua nhà, tiền vay mua xe, lại phải nuôi hai đứa con.

Tôi hỏi:

“Hiểu Phong, thưởng cuối năm của anh được bao nhiêu?”

Anh ấy cười khổ.

“Tám mươi nghìn.”

“Nhận được chưa?”

“Chưa, công ty bảo tháng Một năm sau mới phát.”

Tôi gật đầu.

“Vậy anh cẩn thận đấy, đừng đặt bất cứ thứ gì trên bàn làm việc.”

Anh ấy ngẩn người.

“Ý cậu là sao?”

Tôi không giải thích, chỉ đeo ba lô lên rồi bỏ đi.

Ra khỏi cổng công ty, bên ngoài đang có mưa nhỏ.

Tôi không che ô, cứ thế bước đi trong mưa.

Điện thoại đổ chuông.

Là mẹ tôi.

“Tiểu Ngôn, tối nay con có về ăn cơm không? Bố con hầm sườn đấy.”

Tôi khựng lại một chút.

“Có ạ.”

“Vậy về sớm nhé, đừng lại tăng ca đến nửa đêm.”

“Con không tăng ca nữa. Từ nay về sau con sẽ không tăng ca nữa.”

Mẹ tôi bật cười ở đầu dây bên kia.

“Thằng bé này, nói linh tinh gì thế? Người trẻ không chịu tăng ca thì làm sao mà thăng tiến được?”

Tôi không nói gì.

Bởi vì tôi chợt nhận ra một chuyện.

Những lời như thế này của mẹ, tôi đã nghe suốt hai mươi tám năm.

Từ nhỏ đến lớn, tất cả mọi người đều dạy tôi rằng…

Phải nghe lời, phải cố gắng, phải biết nhẫn nhịn.

Chịu thiệt một chút cũng là phúc.

Nhưng chưa từng có ai nói cho tôi biết rằng…

Có những thiệt thòi không nên chịu.

Có những uất ức không thể nhịn.

Tôi cúp điện thoại.

Đứng bên đường, nhìn dòng xe cộ qua lại.

Nước mưa men theo mái tóc nhỏ xuống, chảy vào cổ, lạnh buốt như dao cắt.

Tôi lấy điện thoại ra.

Mở trình duyệt.

Gõ tìm kiếm: Luật Hợp đồng Lao động.

Tôi bắt đầu đọc từ điều đầu tiên.

Đọc mãi đến chương bốn, phần thời giờ làm việc, nghỉ ngơi và nghỉ phép.

Điều 44: Trong những trường hợp sau đây, người sử dụng lao động phải trả tiền lương cao hơn mức lương làm việc bình thường của người lao động theo các tiêu chuẩn tương ứng.

Nếu bố trí người lao động kéo dài thời gian làm việc, phải trả mức lương không thấp hơn 150% tiền lương bình thường.

Nếu bố trí người lao động làm việc vào ngày nghỉ mà không thể sắp xếp nghỉ bù, phải trả mức lương không thấp hơn 200% tiền lương bình thường.

Tôi tính thử một lượt.

Số giờ tăng ca của tôi trong năm nay, nếu tính tiền tăng ca theo luật lao động…

Công ty đang nợ tôi 300.000 tệ.

Chưa hết.

Còn cả khoản thưởng cuối năm 200.000 tệ nữa.

Cộng lại là 500.000 tệ.

Tôi bật cười.

Đứng giữa trời mưa mà cười mãi không ngừng được.

Những người đi ngang qua đều nhìn tôi bằng ánh mắt như đang nhìn một kẻ tâm thần.

Tôi chẳng quan tâm.

Bởi vì tôi cuối cùng cũng hiểu ra một chuyện.

Ba năm qua tôi không phải là người tốt bụng.

Tôi là một thằng ngốc.

Sáng hôm sau.

Tôi chấm công lúc tám giờ năm mươi chín phút.

Công ty quy định chín giờ bắt đầu làm việc. Trước đây tôi luôn có mặt từ tám giờ rưỡi, chủ động đến sớm nửa tiếng để thể hiện sự tích cực.

Nhưng hôm nay, tôi đến sát giờ.

Quẹt thẻ.

Một tiếng “tít” vang lên.

Chấm công thành công.

Tôi đi đến bàn làm việc, ngồi xuống rồi mở máy tính.

Lý Hiểu Phong ở bàn bên cạnh đã bắt đầu gõ mã điên cuồng. Anh ấy liếc nhìn tôi.

“Lão Phương, hôm nay cậu đến sát giờ thế?”

“Ừ.”

Anh ấy định nói gì đó rồi lại thôi, cuối cùng chẳng nói thêm lời nào, tiếp tục sửa những lỗi chương trình của mình.

Chín giờ mười phút.

Giám đốc kỹ thuật Vương đi tới.

Ông ta ngoài bốn mươi tuổi, hơi mập, đeo kính gọng vàng, trông giống một ông chú trung niên hiền lành.

Nhưng tôi biết ông ta không hề hiền lành.

Ông ta có thể ngồi lên vị trí giám đốc kỹ thuật không phải nhờ trình độ chuyên môn, mà nhờ giỏi luồn cúi và xử lý quan hệ.

“Phương Ngôn, yêu cầu hôm qua sửa đến đâu rồi?”

Tôi ngẩng đầu nhìn ông ta.

“Giám đốc Vương, trước giờ tan làm hôm qua quản lý sản phẩm lại thay đổi yêu cầu. Tôi còn chưa bắt đầu sửa.”

Ông ta nhíu mày.

“Vậy hôm nay cậu sửa xong được không?”

Tôi nói:

“Theo khối lượng công việc ước tính thì cần hai ngày.”

“Hai ngày lâu quá, hôm nay bắt buộc phải xong.”

Tôi lắc đầu.

“Không làm xong được.”

Sắc mặt ông ta lập tức sa sầm.

“Phương Ngôn, thái độ của cậu như thế là sao?”

Tôi đáp:

“Là thái độ nói đúng sự thật. Yêu cầu đã thay đổi ba lần, lần nào cũng phải làm lại từ đầu. Hai ngày đã là khối lượng công việc phải tăng ca mới hoàn thành được. Nếu bắt buộc hoàn thành trong hôm nay, tôi sẽ phải làm đến rạng sáng. Như vậy là vi phạm luật lao động.”

Không khí như đông cứng lại.

Lý Hiểu Phong ngừng gõ bàn phím, mấy đồng nghiệp xung quanh cũng vểnh tai lên nghe.

Giám đốc Vương nhìn chằm chằm vào tôi suốt ba giây.

Sau đó ông ta bật cười.

“Phương Ngôn, hôm qua cậu gặp chuyện gì kích động à?”

Tôi không nói gì.

Ông ta tiếp tục:

“Cậu đã làm ở công ty này ba năm, tôi luôn đánh giá cao cậu. Chăm chỉ, chịu khó, là một nhân viên có tiềm năng. Nhưng cậu phải hiểu rằng ngành Internet bây giờ là như thế. Tăng ca là chuyện bình thường. Nếu cậu không chấp nhận nổi thì có lẽ ngành này không phù hợp với cậu.”

Tôi gật đầu.

“Giám đốc Vương nói đúng.”

Ông ta hơi sững người, rõ ràng không ngờ tôi lại trả lời như vậy.

“Vậy hôm nay cậu sửa xong được chứ?”

Tôi đáp:

“Không.”

“Vậy ý cậu là gì?”

“Ý tôi là tôi sẽ hoàn thành công việc trong giờ làm việc bình thường. Nếu công ty cần tôi tăng ca, xin hãy gửi thông báo trước qua email, ghi rõ thời lượng tăng ca và mức tiền tăng ca. Tôi sẽ cân nhắc có đồng ý hay không.”

Nụ cười trên mặt ông ta biến mất.

“Phương Ngôn, cậu tưởng mình thông minh lắm à?”

“Không, tôi chỉ đang tuân thủ luật lao động.”

Ông ta hít sâu một hơi.

“Được, vậy cậu cứ từ từ mà sửa. Dù sao nếu dự án bị chậm tiến độ, trách nhiệm sẽ do cậu chịu.”

Nói xong, ông ta quay người bỏ đi.

Tôi tiếp tục viết mã.

Tay rất vững.

Nhịp tim cũng rất ổn định.

Trước đây, điều tôi sợ nhất chính là lãnh đạo nổi giận. Chỉ cần giám đốc Vương sa sầm mặt, tôi đã hận không thể ôm hết mọi việc vào người.

Nhưng bây giờ tôi không còn sợ nữa.

Bởi vì tôi đã hiểu ra một chuyện.

Họ cần tôi nhiều hơn tôi cần họ.