Chương 1 - Cuộc Chiến 30 Năm Giữa Tiết Kiệm Và Bảo Hiểm

KHÔNG ĐÓNG BẢO HIỂM, MỖI THÁNG TỰ GỬI TIẾT KIỆM 2.000 TỆ! ĐẾN NGÀY NGHỈ HƯU XEM SỐ DƯ MÀ SỮNG SỜ

Tôi và chồng lúc trẻ đều có chung một tật: Cứng đầu.

Ba mươi năm trước, vì chuyện đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) mà hai vợ chồng cãi nhau một trận nảy lửa, không ai chịu nhường ai. Cuối cùng, chúng tôi tức khí đặt ra một quy tắc: Không đóng bảo hiểm gì hết, mỗi tháng tự bỏ ra 2.000 tệ (khoảng 7 triệu VNĐ) gửi tiết kiệm.

Ông ấy chịu trách nhiệm kiếm tiền, tôi chịu trách nhiệm gửi tiền, dẫu mưa sa bão táp cũng không thay đổi.

Con đi học cần tiền, cắn răng không đụng vào; nhà dột, mái nát phải đi vay mượn, cũng nhất quyết không đụng vào.

Khoản tiền ấy giống như một sự chấp niệm giữa hai vợ chồng: Ai đòi rút ra trước, người đó thua!

Ngày nghỉ hưu, tôi ôm cuốn sổ tiết kiệm ra ngân hàng kiểm tra số dư.

Khi nhân viên giao dịch in con số ra giấy và đưa cho tôi, tôi đã nhìn chằm chằm vào đó trọn 10 giây.

Quay sang nhìn ông lão nhà mình, ông ấy cũng đứng hình.

01

Tôi là Từ Huệ Trân, hôm nay là ngày tôi chính thức nghỉ hưu.

Và cũng là ngày đáo hạn vụ cá cược kéo dài 30 năm giữa tôi và chồng, ông Chu Quốc Cường.

Trời chưa sáng hẳn, tôi đã tỉnh giấc. Chu Quốc Cường nằm bên cạnh vẫn ngủ say, hơi thở thô ráp nhưng đều đặn. Tôi không bật đèn. Dưới ánh sáng nhờ nhờ của buổi hừng đông, tôi ngắm nhìn người đàn ông đã bướng bỉnh cùng tôi suốt cả một đời. Tóc ông ấy đã bạc quá nửa, nếp nhăn nơi khóe mắt hằn sâu như dao khắc. Ngay cả lúc ngủ, hàng lông mày vẫn hơi nhíu lại.

Tôi nhẹ nhàng ngồi dậy, rón rén không dám gây ra tiếng động. Sàn nhà đã cũ, bước một bước là kêu “cọt kẹt”. Tôi đi chân trần, như một kẻ trộm, lẻn vào phòng ngủ phụ.

Căn phòng chất đầy đồ đạc lặt vặt, thoang thoảng mùi giấy cũ và bụi bặm. Tôi bê một thùng carton ra, để lộ chiếc tủ gỗ cũ kỹ phía sau. Tủ khóa bằng một ổ khóa đồng nhỏ. Chìa khóa tôi luôn đeo trên cổ, giữ sát bên mình, 30 năm chưa từng tháo ra.

Tôi mở khóa, kéo ngăn kéo dưới cùng. Bên trong chỉ có một bọc vải đỏ. Mảnh vải đã bạc màu vì được tôi giặt nhiều lần, nhưng được gấp vuông vức.

Tôi lấy bọc vải ra, mở từng lớp. Bên trong là một cuốn sổ tiết kiệm. Một cuốn sổ kiểu cũ nhất, bìa màu xanh sẫm, mép đã sờn rách.

Tôi dùng đầu ngón tay khẽ vuốt ve trang bìa. Lạnh ngắt, nhưng dường như lại mang theo hơi ấm của 30 năm ròng rã.

Ba mươi năm trước, tôi và Chu Quốc Cường cãi nhau to vì chuyện đóng BHXH. Khi đó, ông ấy là thợ kỹ thuật bậc cao của xưởng, tính tình cục cằn, bướng bỉnh. Ông ấy bảo mấy thứ bảo hiểm đó là lừa người, thà tự giữ tiền trong tay còn hơn.

Tôi khuyên ông ấy, đó là chính sách của nhà nước, là chỗ dựa để dưỡng già.

Ai cũng cho là mình đúng. Cuối cùng, Chu Quốc Cường đập bàn gầm lên:

“Không đóng!”

“Mỗi tháng tôi đưa bà 2.000 tệ, bà đem ra ngân hàng mà gửi!”

“Để tôi xem, 30 năm sau, tiền chúng ta tự gửi có ích, hay cái bảo hiểm bà nói có ích hơn!”

Cứ thế, một lời cá cược lúc tức giận đã trở thành quy tắc suốt 30 năm.

Ông ấy lo kiếm tiền.

Tôi lo gửi tiền.

Mùng 1 hàng tháng, không suy suyển, ông ấy sẽ đặt 2.000 tệ lên bàn ăn. Mùng 2, tôi sẽ ôm tiền và cuốn sổ này, bắt xe buýt đến chi nhánh ngân hàng xa nhất. Tôi sợ gửi ngân hàng gần nhà, hàng xóm nhìn thấy lại hỏi han rách việc.

Khoản tiền này trở thành bí mật không thể nói giữa hai vợ chồng, và cũng là một sự cố chấp.

Ai mở miệng nói muốn động đến số tiền này, người đó thua.

Năm con trai Chu Đào thi đỗ trường cấp 3 điểm, học phí còn thiếu 3.000 tệ. Tôi lo đến mức nhiệt miệng, Chu Quốc Cường thì hút thuốc liên tục, làm cả nhà mịt mù khói. Nhưng cả hai chúng tôi không ai nhắc đến cuốn sổ tiết kiệm. Cuối cùng, ông ấy muối mặt đi vay em trai mình, chịu không ít ánh mắt coi thường.

Sau này, mái nhà cũ bị dột, sửa lại tốn gần 1 vạn tệ (khoảng 35 triệu). Chúng tôi thà lấy chậu hứng nước mưa trong nhà chứ nhất quyết không đụng đến tiền trong sổ.

Tôi lật mở sổ tiết kiệm. Một trang, hai trang, ba trang…

Mỗi trang đều đóng chi chít con dấu đỏ của ngân hàng. Đằng sau mỗi dòng đều là một con số giống hệt nhau: 2.000.

Đây là nửa đời người của tôi và Chu Quốc Cường. Là thanh xuân của tôi, và cũng là cái sĩ diện của ông ấy.

Ngoài phòng khách có tiếng động. Chu Quốc Cường đã dậy.

Tôi cẩn thận bọc cuốn sổ lại, nhét vào túi áo trong sát ngực, rồi bước ra ngoài. Ông ấy đang đứng ngoài ban công, nhìn bầu trời vừa hửng sáng.

“Dậy rồi à?” Ông ấy hỏi mà không ngoảnh đầu lại.

“Ừ.” Tôi đáp.

Ông ấy quay lại nhìn tôi, ánh mắt rất phức tạp. Có mong đợi, có căng thẳng, và cả một chút gì đó tôi không hiểu nổi.

“Đồ đạc… mang đủ chưa?”

Tôi biết ông ấy hỏi gì. Tôi gật đầu, vỗ vỗ vào túi áo.

“Đi thôi.” Ông ấy nói. “Hôm nay, ngựa hay lừa, phải đem ra cưỡi thử mới biết được.”

02

Trên chuyến xe buýt đến ngân hàng, tôi và Chu Quốc Cường không nói với nhau câu nào.

Xe lắc lư. Cảnh vật ngoài cửa sổ lướt qua vun vút, giống như 30 năm trôi qua của chúng tôi. Ký ức của tôi cũng quay về buổi chiều cãi vã của 30 năm trước.

Khi đó chúng tôi đều còn trẻ. Chu Quốc Cường là tổ trưởng tổ kỹ thuật trẻ nhất xưởng, ai cũng khen ông ấy có tài, tiền đồ rộng mở. Tôi cũng là hoa khôi của xưởng dệt, tính tình nóng nảy, không chịu thua ai.

Hôm đó, xưởng họp vận động mọi người đóng BHXH. Về nhà, tôi hớn hở bàn với ông ấy: “Quốc Cường, mình đóng bảo hiểm đi, sau này già còn có lương hưu.”

Ông ấy chẳng buồn chớp mắt, tay vẫn hí hoáy lắp ráp linh kiện, hừ mũi: “Ba cái đồ viển vông, tôi không tin.”

Tôi bốc hỏa ngay lập tức: “Viển vông là thế nào? Đây là chính sách nhà nước, là sự đảm bảo cho chúng ta!”

Ông ấy ném vèo cái linh kiện xuống bàn, kêu “xoảng” một tiếng: “Đảm bảo? Tiền nằm trong túi người khác thì đảm bảo cái nỗi gì? Giữ tiền trong tay mình mới là thật nhất!”

Hai vợ chồng lời qua tiếng lại, không ai chịu nhường ai. Tiếng cãi nhau ngày càng lớn, hàng xóm đều thò đầu sang ngó. Cuối cùng, ông ấy gầm lên câu thách thức đó:

“Được! Không đóng! Mỗi tháng tôi đưa bà 2.000, bà giữ lấy! 30 năm sau, xem ai đúng ai sai!”

“Giữ thì giữ!” Tôi đỏ mắt, gào lại. “Ai mà đụng vào số tiền này trước, kẻ đó là đồ khốn nạn!”

Một câu nói, mở màn cho cuộc chiến kéo dài 30 năm. Cuộc chiến không khói súng, nhưng đâu đâu cũng là chiến trường.

Ngày con trai đỗ trường chuyên, nhà tôi vui như Tết. Nhưng khi nhìn mức học phí cao ngất ngưởng trên giấy báo nhập học, cả hai đều im lặng. Đêm đó, Chu Quốc Cường ngồi ghế đẩu ngoài sân, hút thuốc thâu đêm. Gần sáng, ông ấy bước vào phòng, hai mắt đỏ ngầu. Ông ấy nhìn tôi, môi mấp máy định nói gì đó, rồi lại nuốt vào.

Tôi biết ông ấy định nói gì. Cuốn sổ đó có tiền, thừa sức trả học phí cho con. Chỉ cần ông ấy mở miệng, hoặc tôi gật đầu, vụ cá cược hành hạ cả hai sẽ kết thúc.

Nhưng cả hai chúng tôi, không ai mở lời.

Tôi nhìn đôi mắt vằn vện tia máu của ông ấy, nói: “Tôi về nhà ngoại vay.”

Ông ấy dụi điếu thuốc, giọng khàn đặc: “Để tôi sang tìm chú nó.”

Sau đó, ông ấy thực sự phải hạ mình đi cầu xin cậu em trai — một kẻ trọc phú luôn coi thường chúng tôi. Tiền mượn được, con trai được đi học. Nhưng ngày hôm đó trở về, một người đàn ông cao 1,8 mét như ông ấy lại đỏ hoe mắt. Ông ấy chẳng nói gì, tu ực hết nửa lít rượu trắng rồi say khướt.

Tôi biết, lòng tự trọng của ông ấy đã bị giẫm đạp tơi bời.

Từ đó, ông ấy làm việc bán mạng hơn. Có việc gì nặng nhọc, gấp gáp trong xưởng ông ấy đều nhận làm đầu tiên để kiếm thêm tiền thưởng. Còn tôi, tôi tính toán chi li từng cắc bạc trong nhà. Một đồng cũng muốn bẻ đôi ra để tiêu.

Cuốn sổ tiết kiệm đó giống như một bệ thờ thần linh, được chúng tôi cung kính đặt lên cao. Nó là hy vọng duy nhất trong cuộc sống nghèo khó của chúng tôi, và cũng là giới hạn cuối cùng để hai vợ chồng ganh đua với nhau.

Xe buýt đến trạm. Chu Quốc Cường xuống xe trước, rồi quay lại chìa tay ra đón tôi. Bàn tay ông ấy thô ráp, đầy vết chai. Tôi đặt tay mình lên. Ông ấy nắm rất chặt.

Tôi ngước nhìn ông ấy, bỗng hỏi nhỏ một câu:

“Quốc Cường, ông bảo hôm nay… liệu chúng ta có thành trò cười không?”

Người ông ấy cứng đờ, không nói gì, chỉ kéo tôi đi về phía ngân hàng.

Bước chân ông ấy, có chút nặng nề.

03

Ngân hàng nằm ngay bên kia đường. Tấm biển đỏ rực nổi bật giữa thành phố xám xịt.

Tôi và Chu Quốc Cường đứng chờ đèn đỏ. Không ai nói gì, nhưng lòng bàn tay đan vào nhau đều rịn mồ hôi.

30 năm rồi. Chúng tôi rốt cuộc cũng đi đến đích.

Đèn xanh bật sáng. Chúng tôi hòa vào dòng người, sang đường. Chưa kịp bước đến cửa ngân hàng, một giọng nói quen thuộc vang lên.

“Ôi chao, đây chẳng phải là chị Huệ Trân và anh Chu sao!”

Tôi ngẩng lên, thấy chị Trương sống ở tầng dưới nhà chúng tôi. Chị Trương ăn mặc sặc sỡ, uốn tóc xoăn sành điệu, cười tươi như hoa. Chị ta cầm một tờ biên lai, vừa bước ra từ ngân hàng.

“Hai anh chị cũng ra ngân hàng à?” Chị ta xáp lại nhiệt tình.

Tôi cười gượng: “Vâng, chị Trương.”

“Tôi vừa đi lĩnh lương hưu!” Chị Trương vẫy vẫy tờ biên lai, oang oang cái mồm: “Tháng này lại được tăng thêm hơn 300 tệ đấy! Chính sách bây giờ tốt thật!”

Nói xong, chị ta chuyển chủ đề, nhìn chằm chằm hai chúng tôi.

“Đúng rồi, hai anh chị hôm nay cũng đến tuổi hưu nhỉ? Tôi nhớ hai người cùng tuổi với lão Lý nhà tôi.”

Mặt Chu Quốc Cường sầm lại, không muốn dây dưa. Tôi đành muối mặt đáp: “Vâng, đúng là hôm nay.”

“Thế thì tuyệt quá!” Chị Trương càng hăng máu: “Hai người đều là cán bộ lâu năm của xưởng, lương hưu chắc cao lắm nhỉ? Nhất là anh Chu, thợ bậc cao cơ mà! Một tháng bèo cũng phải năm sáu nghìn tệ chứ?”

Mấy người qua đường tò mò ngoái lại nhìn. Sắc mặt Chu Quốc Cường càng khó coi.

Tôi cười gượng gạo: “Không nhiều thế đâu, không đến đâu.”

“Ôi dào, chị cứ khiêm tốn!” Chị Trương ra vẻ người từng trải, vỗ vỗ tay tôi. “Tôi nghe lão Lý nhà tôi kể rồi, hồi đó hai anh chị cứng đầu, không chịu đóng bảo hiểm.”

Chị ta cố tình dừng lại, đảo mắt nhìn sắc mặt chúng tôi.

“Hai người không lẽ đem tiền gửi ngân hàng thật đấy chứ?”

“Tôi bảo cho mà biết, thế không ăn thua đâu. Gửi ngân hàng được mấy đồng tiền lãi chết cứng ấy, thấm vào đâu? Bây giờ đi viện đắt đỏ lắm, hắt hơi xổ mũi nằm viện mấy hôm là đi toi cả vạn tệ. Không có bảo hiểm y tế chi trả thì lấy đâu ra tiền?”

“Nghe chị khuyên này, lúc trẻ đừng có dại, về già lại không có thuốc hối hận mà uống đâu.”

Từng lời của chị ta như những mũi kim đâm vào tim tôi. Tôi cảm nhận được tay Chu Quốc Cường đang nắm lấy tay tôi ngày càng siết chặt, các khớp xương trắng bệch ra. Cái tính bướng bỉnh của ông ấy lại trỗi dậy rồi.

Tôi thật sự sợ ông ấy cãi nhau tay đôi với chị Trương giữa đường, vội kéo ông ấy lại: “Cảm ơn chị Trương nhé, chúng tôi có việc phải đi trước đây.”

Nói xong, tôi gần như kéo lê Chu Quốc Cường đi tới.

“Ấy, hai người đừng có chủ quan đấy nhé…” Giọng chị Trương vẫn văng vẳng phía sau.

Chúng tôi bước nhanh đến trước cửa kính của ngân hàng. Cửa tự động nhận diện, từ từ mở sang hai bên. Một luồng khí lạnh ngắt nặc mùi thuốc sát trùng và mùi tiền ập vào mặt.

Tôi dừng bước, quay lại nhìn Chu Quốc Cường. Môi ông ấy mím chặt, gân xanh trên trán nổi rõ. Rõ ràng lời của chị Trương đã kích động ông ấy.

30 năm kiên trì. 30 năm hy sinh.

Trong mắt người khác, có lẽ thực sự chỉ là một trò cười.

Chu Quốc Cường cũng nhìn tôi, ánh mắt chứa đựng sự giận dữ bị kìm nén, và một tia dao động khó nhận ra. Hai chúng tôi đứng đó, như hai tù nhân sắp bước lên vành móng ngựa.

“Vào thôi.”

Ông ấy nghiến răng rặn ra hai chữ. Giọng không lớn, nhưng mang theo sự quyết tuyệt của kẻ sẵn sàng đánh cược tất cả.

Tôi hít sâu một hơi, gật đầu. Chúng tôi bước vào chi nhánh ngân hàng sẽ định đoạt số phận nửa đời sau của mình.

04

Sảnh ngân hàng không đông lắm, tĩnh lặng lạ thường. Chỉ có tiếng máy gọi số điện tử đều đặn lặp lại: “Mời khách hàng số A135 đến quầy số 3.”

Chúng tôi lấy số, A137. Phía trước còn hai người.

Tôi và Chu Quốc Cường tìm một hàng ghế trong góc ngồi xuống. Ghế nhựa lạnh ngắt, vừa ngồi xuống là hơi lạnh chạy dọc sống lưng. Tôi bất giác quấn chặt áo khoác.

Chu Quốc Cường ngồi thẳng tắp, hai tay đặt trên đầu gối, nắm chặt thành đấm. Mắt ông ấy nhìn chằm chằm vào bảng điện tử phía trước như một bức tượng đá.

Tôi biết, ông ấy còn căng thẳng hơn cả tôi.

Cả đời ông ấy, sĩ diện và cốt cách là trên hết.