Chương 1 - Cái Tát Trước Ngày Mừng Thọ

Sau khi mẹ tôi bị nước canh nóng làm b/ỏng, ông nội đã t/át bà một cái ngay trước mặt hơn năm mươi người.

Tôi không lên tiếng khuyên can mà nhặt một thanh sắt ở góc tường, đi thẳng về phía bàn tiệc chính.

Cả sân lập tức im phăng phắc.

Bố tôi bật dậy khỏi ghế, l/iều m/ạng ngăn tôi lại.

Nồi canh sườn hầm vừa được nhấc khỏi bếp, mở nắp ra vẫn còn sôi sùng sục.

Mẹ tôi dùng cả hai tay bưng nồi đất từ bếp đi ra ngoài. Ngay cạnh bậc cửa nối giữa gian bếp và sân, không biết ai đã vứt một chiếc xe trượt của trẻ con ở đó.

Chân phải của bà quệt phải nó.

Cả người bà đổ nhào về phía trước, nồi đất nghiêng đi, nước canh nóng bỏng trào qua miệng nồi, chảy dọc từ mu bàn tay trái xuống tận cổ tay.

Mẹ tôi kêu lên một tiếng.

Nồi đất đập xuống bậc thềm xi măng, đáy nứt một đường, sườn và nước canh đổ tung tóe khắp nơi.

Mẹ tôi ôm bàn tay lùi lại, sắc mặt lập tức trắng bệch.

Thím hai đứng gần nhất vừa định đưa tay ra thì ông nội đã từ bàn tiệc giữa sân đi tới.

Ông không nhìn bàn tay mẹ tôi trước.

Ông cúi xuống nhìn đống sườn và nước canh trên mặt đất, rồi nhìn những vết dầu bắn lên ống quần mình, sắc mặt sa sầm.

“Hôm nay là ngày gì, cô không biết à?”

Mẹ tôi bị bỏng rất nặng, bàn tay trái run rẩy không ngừng, nhưng vẫn vội vàng giải thích:

“Bố, ở cửa có chiếc xe trượt, con không nhìn thấy…”

Chát!

Ông nội giơ tay tát một cái.

Tiếng tát vang lên rất lớn.

Những tiếng mời rượu, gắp thức ăn, trêu đùa trẻ con trong sân vừa rồi đều biến mất.

Mẹ tôi nghiêng mặt sang một bên, vùng xương gò má bên phải nhanh chóng đỏ ửng.

Ông nội chỉ xuống đất:

“Hơn năm mươi người đang chờ ăn cơm, đến một cái nồi cô cũng bưng không vững. Gả vào nhà này hơn hai mươi năm rồi mà làm việc vẫn hậu đậu như thế!”

Tôi ngồi bên chiếc bàn nhỏ sát tường sân.

Đôi đũa vẫn đặt trên miệng bát, chưa hề động đến.

Bố tôi cũng không nhúc nhích.

Ông ngồi ở bàn chính, bên tay phải ông nội, mặt đỏ bừng. Ông hé miệng, khó khăn lắm mới thốt ra được một câu:

“Bố, hôm nay đông người, thôi bỏ qua đi.”

Ông nội đột ngột quay đầu.

“Thế nào là bỏ qua?”

Bố tôi cúi mắt xuống.

Tôi nhìn ông hai giây.

Sau đó chậm rãi đặt đũa xuống.

Không một ai lên tiếng khuyên can.

Hoặc nói đúng hơn, tất cả đều đang chờ người khác mở miệng trước.

Tôi cúi xuống nhặt một thanh sắt ở góc tường. Đó là thanh sắt thường dùng để chống cánh cửa sân sau, to bằng cẳng tay, bên trên phủ đầy gỉ sét.

Tôi nắm chặt nó, từng bước đi về phía bàn chính.

Chú hai vừa mới gắp sườn cho tôi, lúc này đôi đũa cũng khựng giữa không trung.

Em trai đặt điện thoại xuống bàn.

Thím hai đứng ở cửa bếp, một tay vịn khung cửa, không dám nhúc nhích.

Ông nội nhìn chằm chằm vào tôi.

Bố tôi bật dậy khỏi ghế, chắn ngang trước mặt, dùng cả hai tay giữ chặt vai tôi.

“Con định làm gì?”

Tôi nhìn ông.

“Vừa rồi sao bố không đứng dậy?”

Sắc đỏ trên mặt ông lập tức biến mất.

Tôi không bước tiếp.

Nhưng cũng không buông thanh sắt.

Hôm đó là lễ mừng thọ tám mươi tuổi của ông nội.

Sân nhà ở quê bày tám bàn tiệc, họ hàng đến hơn năm mươi người.

Chưa tới chín giờ sáng, mẹ tôi đã vào bếp.

Sườn do bà hầm, cá do bà kho, các món nộm cũng do bà trộn.

Tôi đã nhắc bà hai lần, đừng ôm hết mọi việc vào người.

Lần nào bà cũng nói câu ấy.

“Thôi, bà nội con đầu gối không tốt, mấy thím còn phải trông trẻ. Mẹ làm thêm được chút nào hay chút ấy.”

Khi nói câu đó, bà đang ngồi xổm bên bếp nhặt rau cần.

Hai bếp cùng bật lửa, khói dầu phả đầy mặt. Bà dùng tay áo lau mồ hôi trên trán.

Tôi đưa khăn cho bà, bà xua tay.

“Con ra ngoài ngồi với ông nội đi. Trong bếp nóng lắm, đừng chen vào.”

Tôi không đi.

Tôi đem rau đã nhặt đi rửa, rồi sắp xếp lại những lọ gia vị trên bếp.

Mẹ nhìn tôi một cái rồi mỉm cười.

“Về nhà ăn bữa cơm mà mẹ lại để con phải vào bếp.”

“Thế mẹ về đây thì nhất định phải vào bếp à?”

Bà sững người.

“Mẹ không giống con.”

Câu nói này tôi đã nghe suốt hơn hai mươi năm.

Hồi nhỏ tôi không hiểu.

Mãi sau này mới nhận ra, ba chữ “không giống con” trong miệng mẹ không phải ám chỉ sự khác biệt về thân phận.

Chỉ là bà đã quen đặt bản thân ở phía sau tất cả mọi người.

Năm mẹ tôi gả vào nhà họ Chu, bà mới hai mươi ba tuổi.

Nhà ngoại ở huyện bên cạnh, cách nhà chúng tôi hơn ba mươi cây số.

Khi ấy, bố tôi trông coi một cửa hàng ở thị trấn, mỗi tháng chẳng kiếm được bao nhiêu, nhưng ít nhất cũng có thu nhập cố định.

Ông nội vừa sang nhượng được một mặt bằng ở trung tâm thị trấn, treo tấm biển “Vật liệu xây dựng nhà họ Chu”.

Chú hai vẫn đang làm thuê bên ngoài, công việc chưa ổn định.

Bố tôi là con trai trưởng.

Việc lớn việc nhỏ trong nhà, mặc nhiên đều do ông đứng ra gánh vác trước.

Nói chính xác hơn, người gánh vác là mẹ tôi.

Không phải bố tôi hoàn toàn không làm gì.

Nhưng mỗi khi có việc, ông luôn có một lý do nghe rất hợp tình hợp lý.

Nhà có khách, ông phải ngồi tiếp rượu.

Cuối năm kiểm kê sổ sách, ông phải chạy đến ngân hàng.

Bà nội đi khám bệnh, ông phụ trách lái xe.

Thế nên chuyện đăng ký khám, xếp hàng, lấy thuốc, trao đổi với bác sĩ đương nhiên trở thành việc của mẹ tôi.

Ông nội tổ chức sinh nhật, bố tôi phụ trách ngồi ở bàn chính trò chuyện với người lớn tuổi.

Vậy là mua thức ăn, nấu nướng, rửa bát, quét sân… vẫn do mẹ tôi làm.

Nếu tách riêng từng việc ra, chẳng có việc nào quá lớn.

Nhưng khi tất cả chồng chất suốt hơn hai mươi năm, chúng không còn là chuyện có thể giải thích bằng một câu “người nhà giúp đỡ nhau một chút” nữa.

Mấy năm đầu, cửa hàng vật liệu xây dựng làm ăn không thuận lợi.

Trong thị trấn có bốn, năm cửa hàng cùng ngành, giá cả bị ép xuống thấp, lợi nhuận mỏng.

Bố tôi tính tình mềm yếu, khi thương lượng chuyện làm ăn thường ngại mất lòng. Người mua chịu thì nhiều, người bị ông đòi nợ lại ít.

Ông nội tức giận mấy lần, đập bàn mắng bố tôi là “bùn nhão không thể trát tường”.

Mãi đến khi mẹ bắt đầu quản lý sổ sách, cửa hàng mới dần khởi sắc.

Lúc còn chưa biết được bao nhiêu chữ, bà đã dám cầm máy tính, đối chiếu từng khoản một.

Sau này bà tự học ghi chép sổ sách, sắp xếp rõ ràng toàn bộ hàng nhập, hàng xuất, các khoản phải thu, phải trả hằng tháng.

Công trường nào cần vật liệu gì, khi nào thanh toán, nhà cung cấp nào chiết khấu cao nhất, tất cả đều nằm trong đầu bà.

Sau năm năm, cửa hàng vật liệu xây dựng nhà họ Chu từ một mặt bằng phát triển thành hai mặt bằng.

Vài năm sau, thị trấn triển khai cải tạo khu phố cũ. Số hộ dân được giải tỏa, đền bù trong vùng tăng lên, nhu cầu sửa sang nhà cửa cũng tăng vọt.

Mẹ đề nghị thuê thêm một mặt bằng tại khu đô thị mới.

Ông nội không đồng ý, chê tiền thuê quá đắt.

Mẹ không tranh cãi với ông.

Bà tự lấy tiền hồi môn và khoản tiền riêng tích góp suốt những năm qua để ứng trước sáu tháng tiền thuê.

Ngay tháng đầu tiên, cửa hàng chi nhánh ấy đã thu hồi được vốn.

Ông nội không phản đối nữa.

Nhưng ông cũng chưa từng nói một câu rằng mẹ tôi đã quyết định đúng.

Sau này, mỗi khi gặp người ngoài, ông vẫn luôn nói:

“Cửa hàng vật liệu xây dựng nhà họ Chu do một tay tôi gây dựng.”

Mẹ nghe thấy cũng không đáp lời, chỉ cúi đầu tiếp tục đối chiếu sổ sách.

Sau khi lên đại học, tôi ít về nhà hơn.

Nhưng mỗi lần trở về, tôi đều nhận thấy một số chuyện trước đây mình chưa từng nghĩ là bất thường.

Chẳng hạn như lúc ăn cơm, tất cả mọi người đã ngồi xuống, chỉ có mẹ vẫn ở trong bếp.

Ông nội hỏi:

“Canh đâu?”

Không ai nói mình sẽ tự đi múc.

Mọi người chỉ hướng vào bếp gọi:

“Chị dâu, canh xong chưa?”

Mẹ tôi bưng canh ra.

Có người chê mặn, có người chê nhiều dầu mỡ.

Câu ông nội thường nói nhất là:

“Mẹ cháu nấu ăn lúc nào cũng tiếc gia vị.”

Mẹ nghe xong cũng không cãi lại, cầm lọ muối đi vào bếp.

Có một năm vào dịp Tết, tôi không nhịn được mà hỏi:

“Mẹ không thể ngồi xuống ăn trước sao?”

Bà nói:

“Mọi người còn chưa đông đủ, mẹ ngồi làm gì?”

Tôi đáp:

“Chẳng phải mọi người đến đủ rồi sao?”

Bà nhìn về phía bếp.

“Món ăn còn chưa đủ.”

Khoảnh khắc ấy, tôi mới hiểu.

Trong lòng bà, bản thân bà chưa bao giờ được tính là một người cần phải có mặt để gọi là “đông đủ”.

Nhưng chuyện này cũng không thể đổ hết lỗi cho ông nội.

Điều khiến người ta đau lòng nhất chính là sự im lặng hết lần này đến lần khác của bố tôi suốt những năm qua.

Tính tình ông không xấu.

Khi ra ngoài gặp người quen, ông vẫn vui vẻ giúp mẹ mua hoa quả, nhớ bà sợ lạnh, mỗi khi ra ngoài vào mùa đông đều đưa cho bà đôi găng tay dày.

Nhưng cứ trở về trước mặt ông nội, ông lại như thấp đi một cái đầu.

Ông nội lớn tiếng, ông im lặng.

Ông nội đập bàn, ông quay sang khuyên mẹ:

“Nói ít một câu đi.”

Hồi nhỏ tôi tưởng đó là hiếu thuận.

Sau này mới biết, người luôn bị yêu cầu “nói ít một câu” bao giờ cũng chỉ có một.

Thực ra ngay từ sáng hôm tổ chức sinh nhật, tôi đã cảm thấy bầu không khí có gì đó không ổn.

Gia đình chú hai đến tận mười giờ rưỡi mới xuất hiện.

Thím hai xách một thùng sữa bước vào, câu đầu tiên là giải thích trên đường bị tắc.

Ông nội mỉm cười bảo họ ngồi xuống.

Mẹ tôi từ bếp đi ra, tạp dề ướt sũng, hỏi thím hai:

“Em có thể giúp chị thái chỗ củ sen này không? Chị còn chưa làm xong cá.”

Thím hai còn chưa kịp mở miệng, ông nội đã lên tiếng trước.

“Người ta vừa mới đến, còn chưa kịp ngồi ấm chỗ mà cô đã sai bảo rồi.”

Tay mẹ tôi khựng lại.

“Con chỉ hỏi thôi, hôm nay nhiều món quá.”

Ông nội nói:

“Nhiều món thì cứ từ từ làm, ai giục cô?”

Tôi đứng ngay bên cạnh.

Tôi nhìn thấy khóe miệng mẹ hơi động đậy.

Bà không nói gì, bưng chậu củ sen quay lại bếp.

Tôi đi theo.

“Mẹ, để con thái.”

Bà đưa chậu cho tôi, hạ thấp giọng:

“Hôm nay sinh nhật ông nội, đừng cãi ông.”

“Con còn chưa nói một chữ nào.”

“Cái mặt con đã dài xuống tận đất rồi, còn cần mở miệng nữa sao?”

Tôi cúi đầu thái củ sen.

Ngược lại, mẹ còn bật cười.

“Thôi nào, có gì to tát đâu.”

Lại là câu ấy.

Có gì to tát đâu.

Trong gia đình này, chỉ cần chuyện xảy ra với mẹ tôi thì mãi mãi chẳng phải chuyện lớn.

Mười một giờ rưỡi, khách khứa cơ bản đã đến đông đủ.

Ông nội thay chiếc áo sơ mi màu đỏ sẫm, ngồi chính giữa bàn tiệc lớn.

Bà nội ngồi bên cạnh, tinh thần vẫn khá tốt.

Trong sân, người mời thuốc lá, người rót rượu, mấy đứa trẻ chạy vòng quanh các bàn.

Cuối cùng, mẹ cũng bưng món cá kho cuối cùng ra.

Trên kẽ ngón cái và ngón trỏ bàn tay phải của bà có một vết thương mới.

Tôi hỏi bà bị làm sao.

“Lúc đánh vảy cá, dao bị trượt. Không sao.”

Bà lau tay vào tạp dề, xoay người đi kiểm tra nồi canh sườn trên bếp.

Tôi đi tới cửa bếp.

Chiếc xe trượt ấy là của con trai một người em họ bên nội. Đứa trẻ ba tuổi chơi được một lúc rồi vứt nó ngay cạnh bậc cửa.

Khi đó tôi đã định chuyển nó sang chỗ khác.

Nhưng đúng lúc ấy chú hai gọi tôi đi khiêng bàn, nói bên ngoài còn thiếu một chiếc ghế dài.

Đến khi khiêng xong quay lại, tôi đã quên mất chuyện đó.

Vì vậy, lúc nồi đất rơi xuống đất, thứ đầu tiên tôi nhìn không phải ông nội.

Mà là chiếc xe trượt.

Nó bị chân mẹ đá lệch, lật nghiêng bên chân tường.

Tôi biết rất rõ bà không hề “hậu đậu”.

Nhưng ông nội không nhìn.

Hoặc có lẽ ông đã nhìn thấy, chỉ là không quan tâm.

Trước mặt đông đảo họ hàng, một nồi canh sườn dùng trong tiệc mừng thọ của ông bị đổ.

Ông chỉ cảm thấy mất mặt.

Thế là cái tát ấy giáng xuống.