Chương 1 - BÀ LÃO BÓ CHÂN

Hồi tôi còn nhỏ, trong làng có một bà lão bó chân. Người ta đồn rằng bà đã đem chính đứa chắt trai của mình bỏ vào nồi luộc chín.

Sau chuyện đó, con cháu đuổi bà ra khỏi nhà.

Dân làng ai cũng cho rằng bà là một người độc ác, lòng dạ hiểm độc đến mức không còn tính người. Vì thế, chẳng một ai chịu giúp đỡ bà.

Không còn nơi nào để đi, bà lão đành dọn đến sống trong một căn nhà cũ bỏ hoang, ngay sát nhà tôi.

Từ đó, bà trở thành hàng xóm của gia đình tôi.

1

Giữa những ngày đông tháng Chạp, trời rét cắt da cắt thịt.

Chẳng biết bà lão kiếm đâu ra được mấy cành cây khô, chỉ thấy bà đang gắng hết sức kéo chúng vào trong nhà.

Ông nội tôi ngồi trên chiếc giường đất sưởi nóng, mắt nhìn chằm chằm về phía bà lão bó chân, miệng lẩm bẩm:

“Đã sống hơn trăm tuổi rồi mà lòng dạ còn độc ác đến thế! Không hiểu sao vẫn còn mặt mũi sống trên đời này!”

Con trai bà lão đã mất được ba năm. Trước kia, bà vẫn sống cùng gia đình cháu nội.

Trong làng, mọi người đều gọi bà là bà Trần.

Nghe ông nói vậy, bà nội tôi lên tiếng:

“Người già rồi dễ lẫn lộn. Biết đâu bà ấy không cố ý thì sao?”

Ông nội hừ lạnh.

“Không cố ý cái gì? Chính miệng thằng Trần Khuê kể với tôi đấy!”

Ông vừa dứt lời, tôi đã nhìn thấy bà Trần bước vào sân nhà mình.

Bà đi rất chậm, lưng còng xuống, mái tóc bạc trắng như tuyết.

Vừa trông thấy bà, sắc mặt ông nội lập tức thay đổi.

“Bà ta đến đây làm gì? Đúng là xui xẻo! Để tôi ra đuổi bà ta đi!”

Ông vừa nói vừa định bước xuống giường đất, nhưng bà nội đã vội ngăn lại.

“Ông bình tĩnh chút đi. Cứ xem bà ấy đến tìm chúng ta có chuyện gì đã.”

Bà nội vừa dứt lời, bà Trần đã bước vào nhà.

Khuôn mặt cùng đôi bàn tay bà đều tím tái vì rét.

Bà nội hỏi:

“Thím Ba, có chuyện gì thế?”

Bà Trần xoa xoa hai bàn tay lạnh cóng, nhỏ giọng đáp:

“Tôi muốn xin một que diêm để nhóm bếp sưởi giường.”

Bà nội còn chưa kịp trả lời, ông nội đã lạnh lùng nói:

“Không có!”

Bà Trần sững người mất mấy giây.

Sau đó, bà quay sang nhìn bà nội tôi, ánh mắt đầy vẻ cầu khẩn.

Giữa mùa đông giá rét thế này, nếu không đốt lò sưởi giường, người ta hoàn toàn có thể chết cóng trong nhà.

Bà nội trừng mắt nhìn ông, rồi dịu giọng nói:

“Thím Ba, nhà tôi có diêm. Thím cứ cầm về dùng đi.”

Nói rồi, bà mở ngăn kéo, lấy ra một hộp diêm đưa cho bà Trần.

Bà Trần liên tục cảm ơn, xúc động đến mức suýt bật khóc.

Bà còn cố giải thích:

“Tôi thật sự không cố ý đâu. Hôm ấy, tôi vừa bế thằng Đông Sinh vừa đun nước. Không ngờ nó đột nhiên cựa mình, tôi không giữ chắc nên thằng bé rơi vào nồi. Đến khi tôi định vớt nó lên thì đã quá muộn rồi…”

Nói xong, bà kéo tay áo lên.

Trên cánh tay gầy guộc ấy vẫn còn những vết sẹo bỏng rất rõ.

Thế nhưng ông nội chẳng hề động lòng.

“Bà Trần, bà đừng có mở mắt nói dối! Thằng Trần Khuê đã kể hết với tôi rồi. Bà thèm ăn thịt, người nhà không chịu mua cho, thế là bà đem đứa bé đi luộc! Từ nay đừng có đến nhà tôi nữa!”

Đôi mắt bà Trần đỏ hoe.

Bà bất lực gật đầu.

Ông nội vẫn chưa chịu thôi.

“Bà Trần, nghe cho rõ đây! Đồ đạc trong sân nhà tôi, thứ nào cũng có số lượng cả. Bà đừng hòng lén lấy trộm! Nếu để tôi phát hiện bà ăn cắp tôi sẽ phá luôn căn nhà cũ mà bà đang ở!”

Bà nội đẩy nhẹ ông một cái.

“Ông nói năng linh tinh cái gì thế?”

Ông nội hừ lạnh, trợn mắt quát:

“Mau đi đi! Nhìn thấy bà là tôi đã thấy xui xẻo rồi!”

Bà Trần cúi gằm mặt, lưng càng còng xuống, chậm chạp bước ra ngoài.

Bà đi rất chậm.

Khi tới cổng sân nhà tôi, bà bỗng dừng lại.

Bà khom lưng, nhặt một con chuột đã chết cóng, cứng đờ trên mặt đất.

Nhặt xong, bà còn ngoái đầu nhìn lại.

Thấy không có ai từ trong nhà đi ra, bà mới xách con chuột rời khỏi đó.

Ông nội bật cười chế giễu.

“Bà Trần này chắc định đem con chuột về luộc ăn đây mà! Trong căn nhà nát của bà ta có lấy một hạt lương thực đâu!”

Bà nội thở dài.

“Người già rồi, ai mà chẳng khổ. Từ ngày thằng Trần Phúc mất, cuộc sống của bà ấy càng lúc càng khó khăn. Thằng Trần Khuê vốn đã luôn coi bà là gánh nặng.”

Trần Phúc chính là con trai bà Trần.

Ông ấy mất vì bệnh từ ba năm trước.

Ông nội hừ một tiếng.

“Người xưa nói rồi, sống lâu thành tinh! Con người già quá, biết đâu cũng hóa thành yêu quái. Tôi thấy bà Trần này sắp thành tinh rồi đấy, chuyên ăn thịt con cháu mình!”

2

Bà nội chẳng buồn tranh cãi với ông nữa.

Bà xuống giường đất, đi vào gian bếp cạnh kho để nấu cơm.

Chẳng bao lâu sau, cơm nước đã xong.

Bà gọi tôi vào, dúi vào tay tôi hai củ khoai tây.

Tôi ngơ ngác nhìn bà.

Bà nội hạ thấp giọng:

“Tiểu Hưng, cháu mang hai củ khoai này sang cho bà Trần đi. Nhớ đi nhanh rồi về nhé.”

Tôi ngoan ngoãn gật đầu, cầm hai củ khoai tây chạy sang nhà bà Trần.

Căn nhà đất của bà vừa thấp vừa cũ nát, trông như có thể đổ sập bất cứ lúc nào.

Cánh cửa gỗ mỗi lần mở ra đều phát ra những tiếng kẽo kẹt.

Vừa bước vào trong, tôi đã nhìn thấy bà Trần đang ngồi xổm dưới đất nhóm lửa.

Bên cạnh bà còn có một con chuột đang nằm sưởi ấm.

Thấy tôi bước vào, con chuột lập tức phóng vút lên xà nhà.

Nó nằm phục trên thanh xà, thò đầu ra nhìn tôi chằm chằm.

Tôi chỉ liếc nó một cái rồi thôi.

Ngày ấy, nhà nào có vài con chuột cũng là chuyện bình thường.

Bà Trần nhìn thấy tôi thì mỉm cười.

“Tiểu Hưng đấy à? Sao cháu lại sang đây?”

Tôi đáp:

“Bà nội bảo cháu mang khoai tây sang cho bà.”

Tôi đưa hai củ khoai tây cho bà Trần.

Bàn tay bà lạnh như băng.

Bà nhận lấy khoai, khẽ nói:

“Tiểu Hưng, thay bà cảm ơn bà nội cháu nhé.”

Tôi gật đầu rồi chạy về nhà.

Vừa bước vào cửa, tôi đã nghe thấy ông bà nội đang cãi nhau.

Ông nội tức giận nói:

“Ai cho bà đem khoai tây nhà mình đi cho người ta? Nhà mình có dư dả lương thực gì đâu! Sao bà thích làm người tốt thế hả?”

Bà nội đáp:

“Hồi còn trẻ, bà Trần từng giúp đỡ nhà mình, còn cho nhà mình vay tiền nữa. Chỉ có hai củ khoai tây thôi, có phải thứ gì quý giá đâu mà ông nổi trận lôi đình như thế?”

Ông nội trợn mắt.

“Sao lại không đáng? Tối nay tôi sẽ ngủ trong kho!”

Trong kho nhà tôi có cất lương thực.

Ông nội sợ bà Trần sẽ lẻn sang ăn trộm.

Nói xong, ông liền đi thẳng vào kho.

Đêm hôm ấy, khi đang ngủ, tôi chợt nghe thấy tiếng động bên ngoài.

Tôi ngồi dậy nhìn qua cửa sổ.

Chỉ thấy hơn chục con chuột đang nằm trước cửa kho.

Chúng ngó nghiêng khắp nơi, thỉnh thoảng lại chụm đầu vào nhau, trông như đang bí mật bàn bạc chuyện gì đó.

Tôi thầm nghĩ, chắc vì ông nội đang ngủ trong kho nên lũ chuột không dám vào ăn vụng.

Nghĩ vậy, tôi lại nhắm mắt ngủ tiếp.

Sáng hôm sau, tiếng hét của ông nội làm tôi giật mình tỉnh giấc.

“Đứa nào ăn trộm khoai tây nhà tao? Mất nguyên cả một bao rồi!”

Ông hét lớn đến mức hàng xóm xung quanh đều kéo sang xem.

Chỉ riêng bà Trần là không xuất hiện.

Ông nội đứng giữa đám đông, tức giận nói:

“Mọi người đến đây mà phân xử giúp tôi! Nhà tôi mất nguyên một bao tải khoai tây, chắc chắn là do bà Trần ăn trộm! Hôm qua nhà tôi vừa cho bà ta hai củ khoai, chắc bà ta thèm quá nên nhắm luôn cả khoai trong kho nhà tôi!”

Nói xong, ông hùng hổ đi sang nhà bà Trần.

Bà nội định ngăn lại nhưng không sao cản nổi.

Dân làng cũng lũ lượt kéo theo xem náo nhiệt.

Quả nhiên, khi lục soát nhà bà Trần, mọi người tìm thấy một bao tải khoai tây.

Đôi mắt bà Trần đỏ hoe.

“Không phải tôi trộm đâu! Tôi thật sự không lấy khoai tây của nhà ông!”

Ông nội nghiến răng quát:

“Bà Trần! Khoai tây nhà tôi nằm ngay trong nhà bà mà bà còn dám chối à? Bà mau cút khỏi đây! Đồ ăn trộm!”

Ông đòi đuổi bà sang một ngôi làng khác.

Những người đứng xem chỉ biết khoanh tay nhìn, chẳng ai chịu lên tiếng giúp đỡ.

Bà Trần vừa khóc vừa thanh minh:

“Tôi thật sự không trộm mà…”

Nhưng không một ai tin lời bà.

Ông nội tiến tới, đưa tay túm lấy bà Trần, định lôi bà ra ngoài.

Không ngờ, tay ông vừa chạm vào người bà thì một con chuột từ đâu lao tới, cắn mạnh vào bàn tay ông.

Máu lập tức chảy ra.

Con chuột đứng ngay trên mặt đất, hai mắt nhìn chằm chằm ông nội, như đang đánh giá ông từ đầu đến chân.

Ông tức đến phát điên.

Ông nhặt cây gậy dưới đất, liên tục vụt về phía con chuột.

Thế nhưng đánh mấy lần vẫn không trúng.

Con chuột nhẹ nhàng nhảy lên một chiếc thùng sắt.

Rồi nó quay đầu lại, nhe răng cười với ông nội.

3

Ông nội tức đến mức mặt đỏ bừng, chỉ tay vào con chuột mà chửi ầm lên:

“Đồ súc sinh đáng chết! Sớm muộn gì tao cũng đánh chết hết lũ chúng mày!”

Hai tai con chuột khẽ động đậy, như thể nó đang chăm chú nghe từng lời ông nói.

Nó trừng mắt nhìn ông nội, hoàn toàn không có ý định bỏ chạy.

Bà nội vội kéo tay ông.

“Ông già, ông hơn thua với một con chuột làm gì? Không sợ người ta cười cho à?”

Bị một con chuột trêu đùa ngay trước mặt bao nhiêu người, ông nội cảm thấy mất hết thể diện.

Ông quay sang trút giận lên bà Trần.

“Bà ăn trộm khoai tây nhà tôi, bà chính là đồ trộm cắp Mau dọn đi ngay!”

Làng tôi có hơn một trăm hộ dân.

Ngoại trừ căn nhà bỏ hoang mà bà Trần đang ở, chẳng còn căn nhà trống nào khác.

Nếu bị đuổi đi, bà chỉ còn con đường chết cóng giữa trời đông.

Bà Trần khóc nức nở.

“Tôi thật sự không trộm! Tôi cũng chẳng biết tại sao trong nhà mình lại tự nhiên có cả đống khoai tây như vậy…”

Ông nội lạnh lùng nói:

“Nếu bà không chịu dọn đi, tôi sẽ phá sập căn nhà này!”

Nghe vậy, đôi mắt bà Trần mở to.

Bà nhìn quanh đám đông, ánh mắt khẩn thiết như mong có ai đó chịu đứng ra nói giúp mình một câu.

Đúng lúc ấy, vợ Trần Khuê cũng có mặt.

Cô ta chống nạnh, lớn tiếng nói:

“Bà già này vốn chẳng tốt đẹp gì! Hồi tôi mới về làm dâu, bà ta suốt ngày bắt nạt tôi. Ngay cả chiếc nhẫn vàng của hồi môn nhà mẹ đẻ cho tôi, bà ta cũng ăn trộm mất! Bà ta chính là đồ trộm cắp!”

Dân làng nhìn nhau, bắt đầu xì xào bàn tán.

Bà Trần há miệng định nói gì đó, nhưng nước mắt cứ tuôn rơi không ngừng.

Bà nhìn vợ Trần Khuê, nghẹn ngào nói:

“Thủy Phượng, con người nói chuyện phải có lương tâm chứ…”

Thủy Phượng hừ lạnh.

“Lương tâm ư? Bà còn dám nhắc đến hai chữ lương tâm à? Nếu bà có lương tâm thì đã chẳng đem đứa trẻ đi luộc!”

Bà Trần như bị rút cạn sức lực, ngã phịch xuống đất.

Nước mắt nước mũi giàn giụa, bà khóc đến thảm thiết.

Trong đôi mắt già nua ấy chỉ còn lại sự tuyệt vọng.

“Tôi chết… Tôi chết là được chứ gì?”

Ông nội không hề mềm lòng.

“Bà Trần, bớt giả vờ đáng thương đi! Mau dọn đi cho khuất mắt!”

Bà nội lập tức đẩy ông một cái.

“Về nhà!”

Ông nội trừng mắt.

“Về cái gì mà về? Chuyện còn chưa giải quyết xong! Tôi không muốn làm hàng xóm với một kẻ trộm!”

Bà nội tức giận nói:

“Người đang làm, trời đang nhìn! Sống phải có lương tâm chứ! Bà Trần tuổi đã cao như vậy, ông đuổi bà ấy đi thì bà ấy biết đi đâu? Giữa mùa đông rét mướt này, chẳng phải sẽ chết cóng ngoài đường sao? Làm vậy khác gì giết người?”

Bà Trần đã quá già, thân hình gầy trơ xương.

Ngay cả những người đứng xem cũng bắt đầu cảm thấy không đành lòng.

Vài người bèn nói đỡ đôi câu, coi như cho ông nội một bậc thang để xuống.

Cuối cùng, ông chỉ tay vào bà Trần, cảnh cáo:

“Nếu còn dám ăn trộm lần nữa, tôi nhất định sẽ đuổi bà ra khỏi đây!”

Trong lúc ông nói, tôi nhìn thấy một con chuột đứng trên mặt đất.

Nó nhìn ông nội một lúc lâu.

Sau đó, nó lại quay sang nhìn vợ Trần Khuê vài lần.

Bà nội kéo ông trở về nhà.