Chương 1 - Sự Tiết Kiệm Đầy Nghi Ngờ
Mẹ chồng tôi đem trả lại cái điều hòa tôi mới mua, bà bảo dùng quạt cho khỏe.
Tháng Bảy. Ngoài trời 40 độ.
Tôi đi làm về, mồ hôi nhễ nhại, vừa vào phòng khách đã thấy cái điều hòa biến mất. Trên tường chỉ còn lại một cái lỗ lớn.
“Mẹ, điều hòa đâu rồi ạ?”
Mẹ chồng tôi đang nhặt rau trong bếp, đầu cũng chẳng buồn ngẩng lên.
“Trả rồi. Cái thứ đó tốn điện lắm, thổi nhiều là bị bệnh điều hòa ngay.”
Tôi nhìn chằm chằm vào cái lỗ trên tường.
Đó là cái máy tôi bỏ ra 8 nghìn tệ để mua. Vậy mà bà đem trả, thậm chí chẳng thèm bàn bạc với tôi một lời.
Chồng tôi ngồi trên sofa phe phẩy cái quạt, im lặng không nói câu nào.
Giây phút đó, tôi chợt muốn biết một điều: Rốt cuộc bà đã “tiết kiệm” được bao nhiêu tiền? Và số tiền đó đã đi đâu?
1.
Mẹ chồng tôi chuyển đến ở cùng từ năm ngoái.
Trước khi bà đến, cuộc sống của tôi và chồng khá bình thường. Tôi làm Quản lý sản phẩm cho một công ty internet, lương năm 450 nghìn tệ. Chồng tôi làm ở cơ quan nhà nước, lương tháng 8 nghìn. Căn nhà này do tôi trả tiền đặt cọc, tiền trả góp hàng tháng cũng là tôi gánh.
Trước khi chuyển đến, bà gọi điện nói năng rất khách sáo: “Mẹ sang giúp hai con chăm cháu, nấu cơm.” Lúc đó tôi còn thấy khá cảm động.
Ngày đầu tiên chuyển đến, bà nhìn vào tủ lạnh, rồi vứt đi một nửa đồ ăn trong đó.
“Sao sữa chua này đắt thế? Uống chẳng khác gì nước lọc.”
“Bít tết? Mua bít tết làm gì? Thịt lợn không ăn được à?”
“Còn cái cherry này nữa—” Bà nhìn nhãn giá, “80 tệ một cân? Hai đứa không biết cách sống sao?”
Tôi mỉm cười, không nói gì. Ngày đầu tiên mà, thôi thì nhịn.
Ngày thứ hai, bà tắt máy rửa bát. “Rửa bằng tay mới sạch, máy móc chỉ tốn nước tốn điện.”
Ngày thứ ba, bà tắt máy sấy quần áo. “Cứ đem ra ban công phơi là được, bày vẽ làm gì.”
Ngày thứ tư, bà rút lõi lọc của máy lọc nước. “Nước máy đun sôi lên uống là được, máy lọc nước chỉ là trò lừa tiền.”
Ngày thứ năm, bà đem trả lại cái cặp sách mới tôi mua cho con gái.
“Cặp sách dùng được là được, mua đắt thế làm gì?”
Tôi nhìn bà, lần đầu tiên nghiêm túc nói: “Mẹ, đây là tiền con tự kiếm để mua.”
Bà nhìn tôi, vẻ mặt bình thản: “Tiền của con? Gả vào nhà họ Chu này rồi thì tiền của con cũng là tiền của nhà họ Chu.”
Chồng tôi ngồi bên cạnh dán mắt vào điện thoại. Tôi đợi ba giây, anh ta vẫn không ngẩng đầu lên.
Tháng đầu tiên, mẹ chồng tôi đã “tiết kiệm” được: một cái điều hòa, một cái máy rửa bát, một cái máy sấy, một cái máy lọc nước, cặp sách của con gái, một nửa đồ ăn trong tủ lạnh và tất cả các loại trái cây trên 20 tệ.
Bà còn treo một tấm bảng trắng nhỏ ở phòng khách, trên đó viết bốn chữ: “Cần kiệm trị gia”.
Hàng ngày, tôi nhìn bốn chữ đó mà đi làm, về nhà, nấu cơm, chăm con.
Tháng thứ hai, bà bắt đầu quản lý tiền điện. Máy giặt phải gom đủ một thùng mới được giặt. Sau 9 giờ tối không được bật đèn vì “ngủ sớm tốt cho sức khỏe”. Tivi chỉ được xem kênh bà muốn vì “xem nhiều kênh tốn điện”.
Có lần tôi tăng ca về nhà lúc 11 giờ đêm. Cả căn nhà tối om. Tôi mò mẫm thay giày, giẫm phải đồ chơi của con gái, suýt nữa thì ngã. Khi bật đèn lên, tôi thấy cửa phòng mẹ chồng hé mở.
Bà chưa ngủ. Bà ngồi trong bóng tối, nghe radio. Cái radio đó chạy bằng pin. Bà không nỡ bật đèn, nhưng lại sẵn lòng tốn pin để nghe radio.
Giây phút đó, tôi cảm thấy có gì đó không đúng, nhưng tôi chưa nghĩ ra là gì.
Đến mùa đông, chuyện còn vô lý hơn. Tháng 11 ở Bắc Kinh, ngoài trời âm 5 độ. Mẹ chồng không cho bật sưởi.
“Tiền sưởi đắt lắm, mặc thêm hai cái áo là được.”
Con gái tôi 5 tuổi, đêm đến lạnh đến mức co rúm lại thành một cục. Tôi tìm chồng.
“Phải bật sưởi, con lạnh.”
Chồng tôi liếc nhìn tôi một cái: “Mẹ bảo mặc dày lên là được. Thời của mẹ, mùa đông đến áo bông cũng chẳng có.”
“Bây giờ không phải thời của mẹ.”
“Em không thể nhường mẹ một chút sao?”
Sưởi vẫn không được bật. Nửa đêm tôi thức dậy, đắp thêm cho con hai lớp chăn. Khi ôm con, con nhỏ nhẹ nói: “Mẹ ơi, con lạnh.”
Mắt tôi nóng lên. Ngày hôm sau, tôi tự đi đóng tiền sưởi. Khi về, mẹ chồng đứng ở cửa.
“Con bật sưởi rồi à?”
“Vâng.”
“Ai cho con bật?”
“Con lạnh.”
“Mẹ nuôi con trai mẹ khôn lớn, mùa đông chẳng bao giờ bật sưởi—”
“Mẹ.” Tôi ngắt lời bà, “Tiền sưởi là con trả. Tiền của con, con tự quyết.”
Bà nhìn tôi, mím môi không nói gì. Nhưng từ ngày đó, ánh mắt bà nhìn tôi đã thay đổi.
Tối hôm đó, tôi nghe thấy bà nói chuyện với chồng tôi trong phòng.
“Vợ con hoang phí quá.”
“Con có biết tiền sưởi bao nhiêu không?”
“Hồi ở quê, một mùa đông mẹ đốt than chỉ hết 200 tệ.”
Chồng tôi nói: “Mẹ, cô ấy bảo cô ấy tự trả.”
“Tự trả? Tiền của nó không phải tiền của nhà này sao? Kết hôn rồi còn phân biệt của anh của tôi cái gì?” Im lặng hai giây. “Con phải quản nó đi. Cứ tiêu pha thế này, cái nhà này sớm muộn gì cũng tan nát.”
Tôi đứng ngoài cửa, trên tay cầm ly sữa nóng định mang vào cho bà. Tôi đứng đó rất lâu, rồi đổ ly sữa đi.
Đêm đó, lần đầu tiên tôi mở app ngân hàng, rà soát kỹ lại toàn bộ chi tiêu gia đình. Tôi phát hiện ra một vài điểm bất thường, nhưng tôi chưa kịp suy nghĩ kỹ thì những chuyện quá đáng hơn lại ập đến.
2.
Tiếng vang về sự “tiết kiệm” của mẹ chồng tôi nhanh chóng lan xa. Tết về quê, họ hàng tụ tập ăn uống. Mẹ chồng ngồi ghế chủ tọa, thở dài.
“Hazzz, giới trẻ bây giờ chẳng biết cách sống gì cả.”
Bác gái hỏi: “Có chuyện gì vậy chị?”
Mẹ chồng liếc nhìn tôi: “Mọi người không biết đâu, con dâu tôi tiêu xài hoang phí lắm.”
Tôi dừng đũa.
“Một cái áo mua mấy trăm tệ, một đôi giày mua cả nghìn. Đi siêu thị mua rau một lần là hết ba bốn trăm.”
Bác gái tặc lưỡi: “Tuổi trẻ mà, phải dạy bảo nhiều vào.”
Mẹ chồng gật đầu: “Tôi nói suốt mà nó không nghe. Tôi đem trả cái điều hòa, nó còn nổi cáu với tôi.”
“Trả điều hòa rồi?” Thím hai hỏi.
“Trả rồi,” Mẹ chồng nói, “Cái đó tốn điện lắm, một tháng tiền điện mất mấy trăm. Thời trẻ chúng tôi làm gì có điều hòa? Chẳng phải vẫn sống tốt đó sao?”
Thím hai nhìn tôi với ánh mắt dò xét: “Tiểu Tô à, mẹ chồng cháu cũng là vì tốt cho hai đứa thôi.”
Tôi đặt đũa xuống: “Mẹ—”
“Con nhìn con dâu nhà ông Lưu hàng xóm xem, lương tháng ba nghìn mà vẫn lo cho gia đình sung túc,” Mẹ chồng ngắt lời tôi, “Con kiếm được chút tiền đó mà suốt ngày chỉ nghĩ đến hưởng thụ.”
“Chút tiền đó.” Lương năm tôi 450 nghìn tệ, mà bà gọi là “chút tiền đó”.
Chồng tôi ngồi cạnh, tôi đợi anh ta lên tiếng. Một giây, hai giây, năm giây… Anh ta gắp một miếng thịt kho, cúi đầu ăn.
Bác gái vỗ vỗ tay mẹ chồng: “Chị vất vả quá.”
Mắt mẹ chồng đỏ hoe: “Tôi không vất vả, tôi chỉ xót con trai tôi thôi. Nó kiếm tiền khó khăn thế nào, vậy mà vợ không biết tiết kiệm.”
Tôi nhìn một bàn người. Không một ai hỏi tôi một câu: Một tháng cháu kiếm được bao nhiêu? Không một ai hỏi. Bởi vì mẹ chồng đã “định nghĩa” thay tôi rồi—tôi là đứa con dâu không biết chi tiêu.
Ăn xong, tôi đi rửa bát. Thím hai gọi tôi lại ở cửa bếp.
“Tiểu Tô, thím nói câu này có lẽ cháu không thích nghe.” Tôi nhìn thím. “Thế hệ của mẹ chồng cháu khổ quen rồi, thói quen đó không bỏ được đâu. Cháu còn trẻ, nhường bà một chút.”
“Vâng.”