Chương 1 - SAU KHI VỨT ĐÔI DÉP RÁCH CỦA CHỒNG

Chồng tôi có một đôi dép nhựa đã thủng lỗ chỗ, vậy mà anh vẫn giữ suốt bảy năm trời.

Từ quê lên thành phố, anh đi đâu cũng mang theo, nhất quyết không chịu vứt.

Nhân lúc anh tăng ca, tôi lén đem đôi dép ấy đi bỏ.

Không ngờ, khi lật mặt đế dép lên, tôi phát hiện ở vị trí lòng bàn chân có một vết lõm kỳ lạ.

Một đầu tròn, một đầu nhọn.

Hình dáng ấy giống hệt bức tượng Quan Âm bằng vàng đã biến mất trong tiệc mừng thọ của mẹ tôi năm xưa.

Chương 1

Đế dép nhựa có những đường vân hình mắt lưới.

Chỉ riêng vị trí giữa lòng bàn chân là lõm xuống một mảng.

Mé Рhần rìa của vết lõm không đều, trông như từng có một vật cứng bị ép mạnh vào đó, sau đó lại bị người ta cạy ra.

Gió từ cửa sổ hành lang lùa vào, vậy mà cả người tôi vẫn ướt đẫm mồ hôi.

Càng nhìn, tôi càng thấy hình dáng vết lõm ấy giống mặt dây chuyền Quan Âm bằng vàng mà mẹ tôi từng đeo.

Trong tiệc mừng thọ năm ấy, mẹ vẫn còn đeo nó trên cổ.

Khi bà đi mời rượu, mặt dây chuyền cứ đung đưa theo từng bước chân.

Sau khi món đồ ấy biến mất, ngày nào mẹ cũng vô thức đưa tay sờ lên chiếc cổ trống trơn.

Bà cứ nhắc đi nhắc lại một câu:

“Đó là thứ duy nhất bà ngoại con để lại cho mẹ.”

Tôi đã nghe câu nói ấy suốt bao năm, cũng đau lòng suốt bấy nhiêu năm.

Về sau, vì tìm kiếm nó mà tóc mẹ bạc trắng.

Ngay cả khi hấp hối, bà vẫn không ngừng hỏi:

“Tìm thấy chưa con? Đã tìm thấy chưa?”

Nhưng tôi cũng hiểu rằng, dép nhựa mềm đi lâu ngày rất dễ xuất hiện những vết lõm kỳ lạ.

Chỉ dựa vào một dấu vết như vậy thì chẳng thể chứng minh được điều gì.

Tôi vịn tay vào tường, chậm rãi ngồi xổm xuống, nhặt đôi dép từ trong thùng rác lên.

Trong lúc nhặt, tôi vô thức dùng móng tay cạy nhẹ vào mép vết lõm.

Một mẩu nhựa nhỏ đã cứng lại bong ra.

Bên trong mẩu nhựa ấy có một sợi màu vàng cực kỳ mảnh, mảnh đến mức chẳng khác nào sợi tóc. Nếu không nhìn kỹ, căn bản không thể phát hiện.

Tôi không dám đứng ngoài hành lang xem xét thêm.

Tôi lấy khăn giấy gói mẩu nhựa lại, cẩn thận nhét vào túi áo.

Tối hôm đó, Lâm Thao trở về, trên tay cầm một túi hạt dẻ rang nóng hổi.

Anh đưa cho tôi, dịu dàng dặn:

“Còn nóng đấy, em ăn từ từ thôi.”

Tôi nhẹ nhàng nhận lấy, mỉm cười đáp:

“Vâng.”

Trong lúc anh đi tắm, tôi lật ngược đôi dép, đặt dưới ánh đèn bàn.

Đế dép hướng lên trên.

Vết lõm ấy dài chừng hơn ba phân.

Nó thuôn dài, một đầu tròn, một đầu nhọn.

Hồi còn nhỏ, tôi thường nằm sấp trên đùi mẹ, dùng đầu ngón tay lần theo từng đường nét trên mặt dây chuyền Quan Âm ấy.

Phần tròn là đài sen dưới chân Quan Âm.

Phần nhọn là chiếc tịnh bình trong tay Người.

Mẹ tôi thường nói:

“Đây là thứ bà ngoại để lại cho mẹ, để phù hộ cho mẹ được bình an.”

Càng nhìn vết lõm trên đế dép, hình ảnh mặt dây chuyền năm xưa lại càng hiện lên rõ ràng trong đầu tôi.

Tôi đặt cả mẩu nhựa vừa cạy được xuống dưới ánh đèn.

Sợi vàng mảnh mắc sâu trong lớp nhựa đã ngả màu, bị ép chặt đến mức không thể lấy ra.

Tôi ngồi bất động bên mép giường.

Tiếng nước từ phòng tắm vẫn chảy ào ào.

Thế nhưng, tay chân tôi đã lạnh ngắt.

Túi hạt dẻ rang vẫn nằm nguyên trên tủ đầu giường, không một hạt nào được động đến.

Một lát sau, Lâm Thao vừa lau tóc vừa bước ra.

Anh liếc nhìn túi hạt dẻ trên tủ, hỏi:

“Sao em không ăn? Để nguội mất ngon đấy.”

Tôi mỉm cười.

“Em đợi anh mà.”

Anh bước đến ngồi xuống bên cạnh tôi, bóc một hạt dẻ rồi đưa đến tận miệng.

Tôi há miệng đón lấy, nhai vài cái rồi nuốt xuống.

Đến khi anh bóc hạt thứ hai, tôi mới làm như vô tình hỏi:

“Anh này, đôi dép nhựa của anh đã đi bao nhiêu năm rồi? Thay đôi khác đi. Em mua dép mới cho anh rồi đấy.”

Động tác của anh khựng lại chừng một giây.

Sau đó, anh tiếp tục bóc hạt dẻ như không có chuyện gì xảy ra.

“Đôi ấy đi quen chân, thoải mái lắm. Để sau hẵng thay.”

Tôi không khuyên thêm nữa.

“Vâng, tùy anh vậy.”

Đêm hôm ấy, tôi nằm mở mắt đến tận sáng.

Lắng nghe tiếng hít thở đều đều của người đàn ông bên cạnh, trong đầu tôi cứ lặp đi lặp lại một câu hỏi.

Vết lõm trên đế dép…

Và cả sợi vàng mảnh mắc trong lớp nhựa ấy…

Tại sao chúng lại khiến tôi nhớ đến bức tượng Quan Âm bằng vàng mà mẹ đã đánh mất năm xưa?

Chương 2

Bảy năm trước, tôi hai mươi lăm tuổi, còn mẹ vừa tròn năm mươi.

Ở quê tôi, người ta rất coi trọng thể diện mỗi khi nhà có việc lớn. Đặc biệt là những dịp mừng thọ tròn tuổi, gia đình nào cũng cố gắng tổ chức thật linh đình.

Năm ấy, nhà tôi kê sáu chiếc bàn bát tiên trong sân.

Còn mời cả đầu bếp đến nấu cỗ, khách khứa ăn uống liên tục từ trưa cho đến tận tối.

Bố tôi mổ hai con lợn, đi khắp làng mượn những chiếc ghế dài sơn đỏ.

Hôm ấy, mẹ mặc một chiếc áo sơ mi vải phin màu đỏ sẫm.

Đó là chiếc áo bà đã cất dưới đáy hòm suốt mấy năm trời, bình thường tiếc chẳng dám mặc.

Trên cổ bà đeo một mặt dây chuyền bằng vàng.

Đó là kỷ vật duy nhất bà ngoại để lại cho mẹ.

Ngày bà ngoại qua đời, bà đã nắm tay mẹ, tự tay đeo mặt dây chuyền ấy lên cổ con gái.

Bà nói:

“Con gái à, mẹ chẳng có gì đáng giá để cho con. Chỉ có thứ này, mong nó sẽ phù hộ cho con cả đời bình an.”

Mẹ tôi không được học hành nhiều, nhưng câu nói ấy bà ghi nhớ suốt cả cuộc đời.

Mỗi khi ra đồng làm việc, mẹ đều giấu mặt dây chuyền vào trong cổ áo.

Lúc tắm rửa, bà tháo ra, bọc cẩn thận bằng một mảnh vải đỏ rồi cất dưới gối.

Chỉ đến ngày lễ, ngày Tết, mẹ mới lấy ra đeo.

Cả làng đều biết bà thím nhà họ Chu có một mặt dây chuyền Quan Âm bằng vàng, quý nó chẳng khác nào mạng sống.

Bức Quan Âm ấy không lớn, nặng chừng bốn phẩy năm gam.

Ngay cả chiếc khoen treo cũng khác với loại khoen tròn đóng mở thường thấy ở những tiệm vàng sau này.

Nó được một người thợ kim hoàn già dùng hai sợi vàng xoắn lại với nhau để tạo thành.

Ở chỗ nối còn có một mối hàn nhỏ bằng hạt kê.

Mẹ từng nói, đó là dấu hiệu riêng của người thợ già ấy.

Cả vùng chỉ có ông ấy chế tác trang sức theo kiểu đó.

Hôm mừng thọ, mẹ vô cùng vui vẻ, lần lượt đi từng bàn mời rượu.

Trước khi khai tiệc còn xảy ra một chuyện nhỏ.

Chú họ phụ trách ghi chép tiền mừng phát hiện sổ thu thiếu hai trăm tệ.

Chú kiểm tra đi kiểm tra lại hai lần.

Cuối cùng mới phát hiện dì Hai đã để riêng phong bao lì xì rỗng và số tiền hai trăm tệ. Tiền thì nhét trong túi quần, nhưng dì lại quên mất.

Hóa ra chỉ là một phen hú vía.

Mọi người cười ầm lên, chẳng ai để bụng.

Nhiều năm sau, tôi vẫn thường nghĩ…

Nếu ngày hôm ấy không xảy ra chuyện nhỏ này, nếu mọi người không bị một phen căng thẳng từ trước, có lẽ những chuyện sau đó đã không trở nên nghiêm trọng đến vậy.

Nhưng đáng tiếc, chuyện ấy vẫn xảy ra.

Bởi vì đã có một lần nghi ngờ mất tiền, nên khi món đồ quý giá thật sự biến mất, chẳng ai còn nghĩ rằng nó có thể chỉ vô tình bị rơi.

Phản ứng đầu tiên của tất cả mọi người đều là:

Có kẻ trộm!

Đến tận bây giờ, tôi vẫn nhớ rõ từng món ăn trong bữa tiệc hôm ấy.

Món đầu tiên là thịt bò trộn nguội.

Món thứ hai là củ sen kẹp thịt chiên giòn.

Tổng cộng tám món nguội, tám món nóng, ở giữa bàn còn có một con cá chép hấp nguyên con.

Đầu bếp được mời từ làng bên cạnh.

Một chiếc chảo sắt lớn đặt ngay giữa sân, khói củi nghi ngút cuộn lên tận trời.

Trẻ con chạy nhảy, chui qua chui lại giữa các chân bàn.

Người lớn vừa uống rượu vừa hò hét chơi trò đoán ngón tay.

Chú Ba uống đến mức mặt đỏ gay, còn vỗ bàn hát vang một bài trong vở kinh kịch Triều Dương Câu.

Giữa khung cảnh náo nhiệt, ấm cúng ấy, mẹ tôi đứng dậy đi mời rượu.

Tửu lượng của mẹ không tốt.

Mỗi lần đến một bàn, bà chỉ nhấp một ngụm nhỏ, vậy mà hai má đã đỏ hồng.

Sợi dây chuyền vàng đung đưa trên nền áo sơ mi đỏ sẫm.

Mỗi lần đung đưa lại ánh lên một tia sáng lấp lánh.

Khi mẹ mời rượu đến bàn thứ hai, tôi vẫn còn nhìn thấy mặt dây chuyền ấy.

Tôi nhớ rất rõ, bởi lúc đó bà Tôn hàng xóm còn nắm tay mẹ, tấm tắc khen:

“Thím Chu này, dây chuyền của thím đẹp thật đấy! Đây là thứ mẹ thím để lại phải không?”

Mẹ cười đến mức hai mắt híp lại thành một đường.

“Đúng thế! Mẹ tôi chỉ để lại cho tôi mỗi món đồ này thôi.”

Vậy mà chưa đầy hai mươi phút sau…

Khi đi đến bàn thứ ba, mẹ vô thức cúi đầu sờ lên cổ.

Sắc mặt bà lập tức thay đổi.

Sợi dây chuyền vẫn còn.

Nhưng mặt Quan Âm bằng vàng đã biến mất!

Mẹ tôi ngã phịch xuống chiếc ghế dài ngay tại chỗ.

Tiếng cười nói rộn ràng khắp sân bỗng chốc im bặt.

Tôi vẫn nhớ như in sự im lặng đáng sợ ấy.

Mấy chục con người đang ăn uống náo nhiệt.

Tiếng bát đũa va chạm, tiếng hò hét mời rượu, tiếng trẻ con đuổi bắt…

Tất cả bỗng dưng biến mất chỉ trong chớp mắt.

Chỉ còn tiếng củi cháy tí tách trong bếp.

Rồi chẳng biết ai hét lên một tiếng:

“Có trộm! Có kẻ ăn cắp đồ!”

Chúng tôi lập tức báo cảnh sát.

Hai viên cảnh sát lái chiếc Santana cũ đến nhà.

Họ ghi chép, hỏi han từng người, rồi đi quanh sân kiểm tra một lượt.

Nhưng đó là một đám tiệc ở nông thôn, có đến mấy chục người tham dự.

Ai cũng có thể là kẻ tình nghi.

Mà chẳng ai có chứng cứ để buộc tội người nào.

Chú Ba chủ động lộn hết túi áo, túi quần ra cho mọi người xem.

Thím Tư cũng lật cả chiếc tạp dề đang đeo.

Ngay cả mấy đứa trẻ đến ăn ké cũng bị bố mẹ bắt móc hết túi quần ra kiểm tra.

Không có.

Hoàn toàn không tìm thấy.

Suốt nửa tháng sau đó, cả nhà tôi gần như phát điên.

Bố lật tung cả chuồng lợn.

Từng thùng nước thức ăn thừa đều bị đổ ra, dùng gậy khuấy lên kiểm tra.

Tôi còn tháo cả cặp sách của em họ, xé lớp vải lót bên trong rồi mang ra nắng giũ từng chút một.

Còn mẹ…

Đêm nào bà cũng cầm đèn pin, soi từng tấc đất trong sân.

Bà cứ tìm như thế suốt cả mùa thu.

Luồng sáng đèn pin lần lượt quét qua dây phơi quần áo, qua chuồng gà, rồi đến những bụi cỏ dại mọc sát chân tường.

Ánh đèn soi đến đâu, nước mắt mẹ lại rơi xuống đến đó.

Cũng chính từ mùa thu năm ấy, tóc mẹ bắt đầu bạc trắng.

Một người phụ nữ mới năm mươi tuổi, vậy mà hai bên thái dương đã bạc phơ.

Gặp ai bà cũng nhắc:

“Đó là thứ mẹ tôi để lại… Là thứ mẹ tôi để lại…”

Nói nhiều đến mức về sau, người trong làng cứ thấy mẹ từ xa là tìm cách tránh mặt.

Có người khuyên bà nghĩ thoáng ra.

Nhưng mẹ chỉ nhìn họ bằng ánh mắt thất thần.

“Mẹ tôi cả đời chỉ để lại cho tôi mỗi thứ ấy. Vậy mà tôi lại để mất ngay trước mắt mình… Tôi có lỗi với mẹ tôi quá!”

Khi ấy, tôi đang học cao học.

Cuối tuần nào tôi cũng tranh thủ về nhà.

Tôi tận mắt chứng kiến mái tóc mẹ ngày một bạc thêm, tấm lưng bà dần dần còng xuống.

Đêm đến, mẹ không ngủ được, chỉ ngồi thẫn thờ một mình trong gian nhà chính.

Ngoài việc ngồi bên cạnh bầu bạn, tôi chẳng thể làm gì hơn.

Đến đầu xuân năm sau, mẹ được chẩn đoán mắc bệnh.

Bệnh tình chuyển biến rất nhanh.

Bà ra đi chẳng bao lâu sau đó.

Trong những ngày cuối đời, mẹ đã không còn nhận ra rõ mặt người thân.

Thế nhưng, miệng bà vẫn không ngừng lẩm bẩm mấy câu quen thuộc.

“Mặt dây chuyền vàng của bà ngoại con…”

“Đã tìm thấy chưa…”

“Tìm thấy chưa con…”

Ngày đưa tang mẹ, gần như cả làng đều đến tiễn đưa.

Tiền vàng mã trắng xóa bay tán loạn trong gió.

Lâm Thao đứng bên cạnh tôi, mặc nguyên một bộ đồ đen.

Đôi mắt anh đỏ hoe.

Từ đầu đến cuối, anh luôn đỡ lấy cánh tay tôi, sợ tôi không đứng vững.

Sau khi chôn cất mẹ, họ hàng lần lượt ra về.

Tôi ngồi bệt xuống giữa gian nhà chính trống trải, suốt ba ngày không nói một lời.