Chương 1 - Người Thay Thế Bí Ẩn

Tôi là người giỏi nhất việc mượn cái sai để làm tới.

Hồi nhỏ, mẹ tôi luộc hai quả trứng, đưa hết cho chị gái tôi, bảo là nhớ nhầm.

Tôi xua tay tỏ vẻ không bận tâm, quay đi nhân lúc mẹ ra khỏi nhà, liền đem hết số trứng gà bà tích cóp cả tháng trời luộc ăn sạch.

Ngày Tết, bà mua một xấp vải đỏ, nói rành rành là may cho tôi và chị tôi mỗi đứa một cái áo bông.

Ai ngờ tay run cắt sai kích thước, thế là dứt khoát may luôn cả hai cái cho chị tôi.

Miệng tôi nói không sao, nhưng quay đầu liền tháo tung cái áo bông của mẹ, tự may cho mình một cái.

……

Lần này, người đáng lẽ phải về nông thôn là chị tôi, nhưng mẹ tôi lại lỡ điền nhầm tên tôi vào mẫu đăng ký thanh niên xuống nông thôn.

Mẹ tôi áy náy đến mức ba ngày liền không dám nhìn thẳng mặt tôi.

Tôi vung tay lên:

“Không sao, thế thì đâm lao đành phải theo lao vậy.”

Thế là, tôi đi thẳng đến tìm chủ tịch công đoàn nhà máy cơ khí.

“Cháu muốn ứng trước mười năm tiền lương của mẹ cháu là Lưu Phượng Anh!”

1

Chủ tịch công đoàn lão Triệu phun cả ngụm trà ra ngoài.

“Cháu nói lại xem nào? Cháu muốn ứng trước mười năm tiền lương của mẹ cháu á?”

Tôi gật đầu.

“Đúng vậy ạ, lúc điền mẫu đăng ký xuống nông thôn, bà ấy đã lỡ điền nhầm tên chị cháu thành tên cháu, cho nên phải bù đắp cho cái sai này của bà ấy.”

Trong mắt lão Triệu lóe lên một tia đồng tình.

“Chuyện này mà cũng nhầm được sao?”

Vẻ mặt tôi kiên định: “Cháu tin mẹ cháu không cố ý, ứng trước tiền lương của bà ấy, cũng là để giảm bớt sự áy náy trong lòng bà ấy.”

Lão Triệu sai người gọi mẹ tôi đến.

Bà ấy vừa nghe thấy tôi đòi ứng trước tiền lương của mình, mặt liền đỏ bừng lên ngay lập tức.

“Mày mày mày…”

Nói còn chẳng lưu loát, xem ra đúng là quá áy náy rồi.

Tôi bước tới đỡ lấy cánh tay bà ấy.

“Mẹ, con biết mẹ lỡ điền nhầm tên con, trong lòng thấy quá đáng tiếc, mấy ngày nay chịu đủ sự giằng xé của lương tâm.”

Mẹ tôi vừa định cãi lại, tôi đã ngắt lời ngay:

“Con mới mười sáu tuổi, đã phải thay chị gái mười chín tuổi xuống nông thôn, không làm cho chuyện này xuôi tai một chút, nước bọt của người ngoài cũng đủ dìm chết mẹ rồi, đúng không?”

Lão Triệu lúc này chen vào một câu:

“Phượng Anh này, mọi người đều biết cô xót đứa con gái đời chồng trước, nhưng đứa thứ hai cũng là do cô đẻ ra mà!”

Mẹ tôi năm xưa là hoa khôi của phòng tuyên truyền, sau khi góa chồng thì đưa chị gái tôi đi thêm bước nữa với bố tôi – một ông thanh niên ế vợ lâu năm, chỉ vì nhắm trúng bố tôi hiền lành dễ bề nắm thóp.

Bố tôi cũng làm ở nhà máy này, là thợ nguội bậc bảy.

Mẹ tôi ấp úng:

“Tôi cũng đâu có cố ý, chỉ là trượt tay…”

Chị gái tôi theo họ người bố ruột là họ Tần, tên là Tần Tranh Tranh.

Tôi theo họ bố tôi là họ Lương, tên Lương Vi Vi.

Phải trượt tay đến mức nào mới điền nhầm được cơ chứ, ha ha.

Tôi cười cực kỳ chân thành:

“Con tin mẹ bị trượt tay, nhưng sai thì là sai rồi, mẹ cũng phải suy nghĩ cho danh tiếng của chị chứ.”

Nói xong tôi quay sang lão Triệu:

“Mỗi người lùi một bước, thôi thì ứng trước ba năm tiền lương của mẹ cháu vậy.”

Mẹ tôi sững sờ đứng đó, mãi lúc lâu sau mới mở miệng:

“Ba năm nhiều quá, ít đi một chút có được không?”

Tôi nói với giọng thấm thía:

“Không nhiều đâu mẹ. Dù sao danh tiếng của chị gái đáng giá hơn nhiều. Mẹ thử nghĩ xem, nếu người ngoài biết chị con ép em gái mười sáu tuổi thay mình đi nông thôn, chị ấy còn muốn gả chồng nữa không?”

Mẹ tôi không tình nguyện nhưng vẫn phải đồng ý.

Sau khi nhận được tiền, tôi đếm ba lần, cẩn thận nhét vào túi.

Về đến nhà, mẹ tôi do dự đắn đo, rồi lên tiếng:

“Vi Vi, trong lòng mày có phải đặc biệt oán hận mẹ không?”

Tôi mặt không đổi sắc:

“Không oán, chẳng phải mẹ đã bù đắp rồi sao!”

Trong lòng tôi thầm bổ sung một câu: Lỗi mẹ phạm phải đổ lên đầu tôi, vậy mẹ trả giá là được rồi.

Tôi lại chìa tay ra.

“Cho con ít tem vải, con phải ra hợp tác xã mua chút vải, sắm sửa đồ đạc để xuống nông thôn.”

Mẹ tôi lộ vẻ khó xử:

“Tem vải trong nhà không còn nhiều, còn phải để dành Tết may cho chị mày bộ quần áo mới.”

Tôi không hề tranh cãi với bà ấy, quay đầu đi gõ cửa nhà bác Vương hàng xóm.

“Bác ơi, bác có thể cho cháu mượn hai tấm tem vải được không?”

Cái thời buổi này, tem vải là hàng khan hiếm, nhà ai cũng chẳng có dư dả.

Đương nhiên, tôi cũng không thực sự định mượn tem vải của người ngoài.

2

Tôi gõ cửa từng nhà mượn tem vải, cho đến khi cả tòa nhà tập thể đều biết một chuyện:

Tôi phải thay chị gái về nông thôn, thế nhưng mẹ lại không cho tôi tem vải.

Có mấy người hàng xóm nhiệt tình, đều chạy đến nhà khuyên nhủ mẹ tôi:

“Phượng Anh này, Vi Vi sắp phải về nông thôn rồi, đồ đạc phải ưu tiên sắm sửa cho nó chứ.”

“Đúng đấy, Tranh Tranh cũng đâu có thiếu quần áo.”

“Vi Vi thay chị nó về nông thôn, con bé không oán trách cô, mà cô ngay cả tem vải cũng không cho, làm thế thật khiến đứa trẻ đau lòng.”

……

Người một câu ta một câu, nói tới mức mẹ tôi ngồi đứng không yên.

Mẹ tôi mãi mới nặn ra được một câu:

“Bố ruột của Tranh Tranh mất rồi, tôi chỉ sợ để nó phải chịu thiệt thòi.”

Lời này vừa dứt, mọi người đều sững sờ.

Tôi vỗ bàn một cái.

“Mẹ, sao mẹ vẫn nghĩ như vậy? Chị con tuy không còn bố ruột, nhưng bố con đối xử với chị ấy như con đẻ, trong nhà cái gì cũng ưu tiên chị ấy trước, chị ấy chưa từng phải chịu thiệt thòi gì cả.”

Bác Vương thấy vậy cũng lên tiếng:

“Mọi người đều nhìn thấy cả, Lương Đại Lực chính là coi Tranh Tranh như con gái ruột mà thương. Năm xưa Tranh Tranh nằm viện, một khoản tiền lớn như thế, ông ấy chạy vạy mượn khắp nơi, cố sống cố chết gom cho đủ.”

Thím Lưu cũng lắc đầu.

“Ngược lại là cô đấy, lúc nào cũng để Vi Vi chịu uất ức.”

Mẹ tôi cúi gằm mặt, không nói một lời.

Tôi lên tiếng đúng lúc, mang theo giọng nức nở:

“Cháu chưa bao giờ trách mẹ cháu thương chị gái hơn. Cháu chỉ muốn xin vài tấm tem vải, cùng lắm thì sau khi xuống nông thôn cháu tích điểm công điểm trả lại.”

“Không được, hay là cháu ra cổng nhà máy hỏi mượn từng người vậy, chắc chắn sẽ có người tốt mượn cho cháu.” Tôi giả vờ lấy đà định chạy ra ngoài.

Mọi người vội vàng níu tôi lại, nhao nhao chê trách mẹ tôi.

Mẹ tôi cũng không chịu nổi sự mất mặt này, vội vàng đưa tem vải cho tôi.

Tôi cất kỹ tem vải, nhân lúc hàng xóm láng giềng vẫn chưa về, bèn nói với mẹ:

“Mẹ ơi, mua chút thịt cho con ăn đi. Trước kia thịt trong nhà chỉ để cho chị ăn, con đến nước thịt còn chẳng được húp, sớm đã quên mất thịt có vị gì rồi.”

Mọi người chằm chằm nhìn mẹ tôi, bà ấy đành phải đồng ý.

Hôm sau, tôi vui vẻ mỹ mãn ăn thịt kho tàu.

Mẹ tôi còn muốn gắp cho chị tôi một miếng, tôi liền hất đũa của bà ấy ra.

“Chị con ăn thịt đủ nhiều rồi, không thiếu một bữa này đâu.”

Nói xong, tôi gắp cho bố tôi một miếng thịt.

“Bố, nếm thử xem thịt vị gì đi. Mỗi tháng bố lĩnh lương bảy mươi lăm đồng, vậy mà trước đây đến miếng thịt cũng chẳng được vớt vát mà ăn.”

Bố tôi rõ ràng kiếm được không ít, nhưng từ lúc kết hôn với mẹ, đầu tiên là trả khoản tiền vay để chữa bệnh cho chồng trước của mẹ, sau đó chị tôi nằm viện, lại gánh thêm một khoản nợ ngập đầu.

Ông không được ăn ngon, không được mặc đẹp, cứ như một con trâu già, cống hiến toàn bộ cho hai mẹ con bọn họ.

Kéo theo đó, tôi cũng trở thành hòn đá lót đường.

Hốc mắt chị tôi lập tức đỏ lên, bày ra bộ dạng như chịu phải nỗi uất ức tày trời.

Mẹ tôi thấy thế thì xót xa không chịu nổi, hung hăng trừng mắt lườm tôi một cái.

“Mày xem mày kìa, cứ phải nói những lời khó nghe như vậy sao!”

Bố tôi vội vàng xua tay.

“Mọi người ăn đi, tôi không thích ăn thịt.”

Tôi cười nhạt:

“Sự thật thôi mà, bao nhiêu năm nay tiền lương của bố con đều tiêu hết lên người hai mẹ con, ông ấy không xứng đáng được ăn thịt sao?”

3

Tôi lại gắp thêm mấy miếng thịt vào bát bố.

“Bố, ăn nhanh đi, bố không ăn con vứt đi đấy.”

Bố tôi thở dài một hơi, bỏ miếng thịt vào miệng, chầm chậm nhai.

Mẹ tôi “bốp” một tiếng ném mạnh đôi đũa xuống bàn, kéo chị tôi về phòng.

Hôm sau, tôi đến hợp tác xã sắm sửa một ít đồ đạc.

Lúc về, mẹ tôi đang làm bữa trưa.

Bà ấy dọn lên bàn tám món ăn, còn thịnh soạn hơn cả dịp Tết.

Tiếng chuông cảnh báo trong lòng tôi reo vang.

“Ăn nhiều chút đi, bữa này coi như tiễn Vi Vi lên đường.” Mẹ tôi vẻ mặt rạng rỡ như gió xuân ngỡ như những xích mích trước kia chưa từng tồn tại.

Tôi chẳng khách sáo, lùa điên cuồng liền ba bát cơm.

Tôi đang ợ no, mẹ tôi hắng giọng, mở lời:

“Ông Lương này, ông đi làm vất vả quá rồi, nghỉ hưu để Tranh Tranh làm thay vị trí của ông đi!”

Bố tôi sững sờ, vẻ mặt đầy kinh ngạc.

Mẹ tôi nói tiếp:

“Hôm nay trước lúc tan ca, ông đề bạt chuyện này với nhà máy đi.”

Hóa ra là đợi ở đây, e rằng sau khi bố tôi nhường lại công việc, hai mẹ con này sẽ ngay lập tức tống cổ ông ra khỏi nhà.

Từ cổ họng bố tôi nặn ra một tiếng “Ừ”.

Ông ủ rũ ra khỏi nhà, bóng lưng trông vô cùng yếu ớt.

Ngọn lửa giận dữ trong đáy lòng tôi càng cháy càng mạnh.

Buổi chiều, tôi đến phân xưởng nơi bố làm việc.

Ông đang lau chùi những dụng cụ kia, động tác rất chậm chạp.

Tôi gọi ông cùng đi đến văn phòng nhà máy tìm giám đốc.

Gặp được giám đốc nhà máy, tôi đi thẳng vào vấn đề:

“Lưu Phượng Anh muốn Lương Đại Lực nhường công việc cho con gái lớn của bà ấy, cháu cho rằng đóng góp của một người thợ nguội bậc bảy cho nhà máy lớn hơn rất nhiều so với một công nhân học việc.”

Tôi kể ngọn ngành câu chuyện từ đầu đến cuối một lượt.

Giám đốc nhà máy nghe xong, “bốp” một tiếng đập mạnh tay xuống bàn:

“Đúng là làm bậy! Cả nhà máy chỉ có hai thợ nguội bậc bảy! Gọi Lưu Phượng Anh đến đây.”

Bố tôi từng mấy lần nhận danh hiệu công nhân tiên tiến, giám đốc nhà máy vẫn luôn rất coi trọng ông.

Mẹ tôi vừa tới, giám đốc liền mắng cho bà ấy một trận tơi bời, từ chuyện tầm nhìn hạn hẹp, cho đến chuyện không có ý thức tập thể.

Nói khiến mẹ tôi thu mình co rúm một góc, đến thở mạnh cũng không dám.

Tôi đề nghị với giám đốc nhà máy: “Mẹ cháu làm ở phòng tuyên truyền, nhiệm vụ công việc đơn giản, hay là để chị cháu thay vị trí của mẹ cháu ạ?”

Giám đốc nhà máy vừa định gật đầu, mẹ tôi đã liên tục xua tay.

“Con gái lớn của tôi sức khỏe chưa hồi phục, phải ở nhà tĩnh dưỡng, không tiếp nhận công việc của ai hết.”

Cuối cùng giám đốc nhà máy lại nhấn mạnh một lần nữa:

“Nhà máy không thể thiếu ông Lương, nhưng thiếu cô thì được!”

Sắc mặt mẹ tôi trắng bệch, lủi thủi đi về.

Trời vừa nhá nhem tối, mẹ tôi đi làm về, đóng cửa đập ầm ầm.

Bà ấy trừng mắt nhìn tôi:

“Lương Vi Vi! Mày cứ nhất quyết phải phá đám tao đúng không? Việc đang yên đang lành, để mày phá hỏng hết cả rồi!”

Tôi đang ngồi trên ghế đẩu nhặt rau, chậm rãi ngước mắt lên:

“Mẹ, mẹ không có ý thức tập thể, thế là mắc sai lầm rồi, con chỉ đang giúp mẹ sửa sai thôi.”

Lồng ngực mẹ tôi phập phồng lên xuống.

“Tranh Tranh thật đáng thương! Nó không có bố ruột, tôi lại không được quyền lo liệu tính toán cho nó sao?”

Tôi bước lên vỗ vỗ lưng bà ấy.

“Con hiểu mà, vậy thì mẹ càng nên để chị ấy tiếp nhận vị trí của mẹ chứ, công việc phòng tuyên truyền thoải mái hơn phân xưởng nhiều, con cũng là xót chị, không muốn để chị ấy xuống phân xưởng làm học việc thôi.”

Người mẹ tôi cứng đờ, ngay lập tức cao giọng hét lên:

“Hai bố con nhà mày hùa nhau bắt nạt tôi!”