Chương 1 - Món Quà Đánh Đổi
Mẹ bảo nhường suất học cho em trai, tôi nói vâng.
Trên bàn ăn, tất cả mọi người đều sững sờ.
Bố tôi thở phào nhẹ nhõm. Em trai tôi cười đắc ý. Bà nội đặt đũa xuống, nhìn tôi rất lâu.
“Con bé Vãn,” bà nói, “Cháu đồng ý dứt khoát thế cơ à?”
Tôi cúi đầu gắp một đũa rau.
“Bà nội, cháu có lý do gì để không đồng ý đâu ạ?”
Tất cả mọi người trên bàn đều cười.
Chỉ có mình tôi biết, ngày mai tôi tròn mười tám tuổi.
Chương 1
Mẹ bảo nhường suất học cho em trai, tôi nói vâng.
Trên bàn ăn, tất cả mọi người đều sững sờ.
Bố tôi thở phào nhẹ nhõm. Em trai tôi cười đắc ý. Bà nội đặt đũa xuống, nhìn tôi rất lâu.
“Con bé Vãn,” bà nói, “Cháu đồng ý dứt khoát thế cơ à?”
Tôi cúi đầu gắp một đũa rau.
“Bà nội, cháu có lý do gì để không đồng ý đâu ạ?”
Tất cả mọi người trên bàn đều cười.
Chỉ có mình tôi biết, ngày mai tôi tròn mười tám tuổi.
1.
Tôi tên là Lâm Vãn.
Cái tên này do bố tôi đặt bừa. Ông nói đêm mẹ sinh tôi là hơn mười một giờ bốn mươi phút, vì vội ra đời trước khi bước sang ngày hôm sau, nên đặt là Vãn, nghĩa là muộn màng, là ban đêm.
Còn ngày em trai tôi ra đời là lúc chín giờ mười lăm phút sáng. Bố tôi đặt tên nó là Lâm Dương. Chữ Dương trong vầng thái dương.
Bà nội khen cái tên này đặt rất hay, có tiền đồ.
Năm mười tuổi, tôi từng hỏi mẹ tại sao tôi tên là Vãn, còn nó tên là Dương.
Lúc đó mẹ đang gọt táo cho em trai.
“Con gái mà, tên đặt thế nào chẳng được,” mẹ nói, “Em trai con sau này phải làm trụ cột gánh vác gia đình.”
Khi ấy tôi chưa hiểu làm trụ cột gia đình là nghĩa gì.
Tôi chỉ nhớ quả táo đó mẹ gọt rất lâu, gọt vỏ thật mỏng, bổ thành tám miếng, cắm sẵn tăm, xếp ngay ngắn vào một chiếc đĩa sứ trắng rồi bưng đến trước mặt em trai.
Năm đó em trai tôi bảy tuổi.
Nó ăn ba miếng, chừa lại năm miếng để trên bàn trà.
Mẹ không cho tôi ăn.
Tối đến, tôi vào bếp rót nước, thấy năm miếng táo kia đã ngả màu vàng.
Mẹ đang trút chúng vào thùng rác.
“Mẹ,” tôi lên tiếng, “Con ăn được mà.”
“Không còn tươi nữa,” mẹ nói, “Ăn vào lại đau bụng.”
Mẹ buộc chặt túi rác, đem ra để ở cửa.
Tôi đứng ngoài cửa bếp, nhìn bóng lưng mẹ.
Ngay khoảnh khắc đó, tôi chợt hiểu ra một chuyện.
Đồ em trai tôi đã ăn, tôi không được ăn.
Đồ em trai tôi không thèm ăn, thà vứt đi cũng không đến lượt tôi.
Đó là khái niệm đầu tiên của tôi về hai chữ “công bằng”.
Ba năm trước, tôi thi chuyển cấp lên cấp ba.
Tôi đạt 742 điểm. Điểm chuẩn của trường cấp 3 số 1 thành phố năm đó là 735 điểm.
Mẹ tôi là giáo viên dạy Toán tại trường cấp 3 số 1, đã dạy mười lăm năm, thuộc tổ chuyên môn do đích thân thầy hiệu trưởng dẫn dắt.
Mẹ tôi có một suất đặc cách, gọi là suất nhập học dành cho con em giáo viên. Đây là phúc lợi của trường dành cho cán bộ nhân viên, bất kể con cái họ thi được bao nhiêu điểm đều có thể được đặc cách vào trường học một lần.
Lưu ý, là một lần.
Mỗi gia đình chỉ được sử dụng duy nhất một lần.
Tối hôm có điểm thi, hiếm khi mẹ nấu một bàn thức ăn thịnh soạn. Bốn món một canh, có món sườn xào chua ngọt mà tôi thích.
Bố tôi cũng hiếm khi mở miệng khen: “Vãn Vãn lần này làm rạng rỡ mặt mày.”
Em trai tôi bĩu môi bên cạnh: “Chỉ là ăn may thôi.”
Bà nội nói: “Đỗ thì đỗ rồi, có gì to tát đâu.”
Mẹ đẩy đĩa sườn xào chua ngọt đến trước mặt em trai: “Chị con đỗ rồi là tốt, con cũng phải cố lên.”
Em trai gắp một miếng sườn to tướng nhét vào miệng: “Con không thi vào trường số 1 đâu, học ở đấy mệt lắm.”
Mẹ bật cười: “Con thấy vui là được.”
Bữa cơm đó tôi ăn được hai miếng sườn.
Đến miếng thứ ba, em trai kéo thẳng cả đĩa sườn về phía mình.
Mẹ không nói gì.
Bố không nói gì.
Bà nội bảo: “Con trai đang tuổi ăn tuổi lớn, phải ăn nhiều thịt.”
Ăn xong tôi đi rửa bát.
Mẹ ngồi ngoài phòng khách kèm em trai làm bài tập.
Em trai làm sai hết câu này đến câu khác, mẹ kiên nhẫn giảng từng câu một suốt hai tiếng đồng hồ.
Giảng đến mười rưỡi đêm.
Tôi ngồi trong phòng đọc sách làm bài tập hè.
Mẹ không bước vào lấy một lần.
Mười một giờ tôi ra ngoài uống nước, nghe thấy tiếng mẹ nói chuyện với bố trong phòng ngủ.
“Điểm của Vãn Vãn đủ đỗ rồi, không cần dùng đến suất của em nữa,” mẹ nói, “Cái suất này cứ giữ lại, ba năm nữa Dương Dương thi cấp ba thì dùng.”
“Lực học của Dương Dương thế này, ba năm nữa chắc gì đã đỗ?” bố tôi nói.
“Không đỗ thì càng phải giữ lại,” mẹ nói, “Suất của em, không cho con trai mình thì cho ai.”
Bố tôi thở dài.
Mẹ nói tiếp: “Dù sao Vãn Vãn cũng tự thi đỗ rồi, suất này con bé có cần đến đâu. Cùng một nhà cả, tính toán rạch ròi thế làm gì.”
Tôi tay cầm cốc nước, đứng lặng ở cuối hành lang.
Tôi không lên tiếng.
Tôi quay về phòng mình.
Tôi khóa cửa, mở máy tính, tìm kiếm trên mạng câu hỏi: “Suất đặc cách con em giáo viên, một gia đình được dùng mấy lần.”
Kết quả cho biết: Mỗi gia đình một lần.
Tôi gập máy tính, ngồi lặng rất lâu.
Đêm đó tôi mất ngủ.
Tôi đưa ra một quyết định.
Tôi phải vào trường số 1, nhưng tuyệt đối không dùng đến suất của mẹ.
Tôi phải dựa vào điểm số của chính mình để vào.
Vì cái suất đó, từ lâu mẹ đã chẳng có ý định dành cho tôi.
2.
Tôi vào học tại trường số 1 thành phố.
Suốt năm lớp 10 và lớp 11, tôi luôn học lớp chọn khối Khoa học Tự nhiên, điểm thi trung bình lúc nào cũng đứng trong top 15 toàn khối.
Tháng đầu tiên của học kỳ một năm lớp 12, thầy Trần chủ nhiệm gọi tôi lại ở hành lang.
“Lâm Vãn, tan học ghé qua văn phòng thầy một lát nhé.”
Tôi vâng dạ.
Năm rưỡi chiều, tôi đến văn phòng.
Thầy Trần đóng cửa lại, lấy từ trong ngăn kéo ra một tờ đơn.
“Chương trình Cường Cơ,” thầy nói, “Đại học Thanh Hoa.”
Tôi sững người.
Chương trình Cường Cơ là một dự án tuyển sinh của các trường đại học top đầu như Thanh Hoa, Bắc Kinh. Nói một cách đơn giản, trường đại học sẽ chọn một lứa học sinh tham gia kỳ thi riêng, nếu qua được kỳ thi này, khi thi đại học, điểm chuẩn có thể được giảm từ năm mươi đến tám mươi điểm.
Trường cấp 3 số 1 của chúng tôi mỗi năm có năm suất đề cử.
“Em là lựa chọn đầu tiên thầy muốn đề cử,” thầy Trần nói, “Với thành tích hiện tại của em, kỳ thi riêng này gần như nắm chắc phần thắng.”
Tôi im lặng.
Thầy Trần nhìn tôi: “Sao thế? Vui quá không nói nên lời à?”
Tôi khẽ cười: “Thầy ơi, chuyện này có cần phụ huynh ký tên không ạ?”
“Phụ huynh ký tên là bước cuối cùng,” thầy nói, “Bây giờ học sinh tự đăng ký, nộp hồ sơ trước. Đợi qua kỳ thi riêng rồi mới cần phụ huynh ký xác nhận.”
Tôi gật đầu.
“Gia đình em chắc không có vấn đề gì chứ?” thầy Trần hỏi tiếp, “Mẹ em là giáo viên trường mình, hẳn sẽ ủng hộ hơn bất kỳ ai.”
Tôi cười nhẹ, không đáp lời.
“Được rồi,” thầy đưa tờ đơn cho tôi, “Nộp lại trong tuần này nhé.”
Tôi cầm tờ đơn bước ra khỏi văn phòng.
Khi đi đến cổng trường, tôi gấp tờ đơn lại, nhét vào ngăn sâu nhất trong cặp sách.
Tôi không kể với mẹ.
Tôi cũng không nói với bố.
Ở nhà, tôi tuyệt đối không hé nửa lời về bốn chữ Chương trình Cường Cơ.
Tại sao ư?
Vì tôi quá rõ tính nết của mẹ.
Chỉ cần bà biết tôi có cơ hội này, phản ứng đầu tiên của bà sẽ không phải là “con gái mình giỏi quá”.
Phản ứng đầu tiên của bà sẽ là: “Cơ hội này mày có cần dùng không? Để lại cho em trai mày chẳng phải tốt hơn sao?”
Lúc đó em trai tôi đang học lớp 9. Với thành tích của nó, đừng nói là trường cấp 3 trọng điểm, ngay cả trường cấp 3 thường cũng mong manh.
Nhưng trong mắt mẹ, em trai mãi mãi là niềm hy vọng tương lai của bà.
Còn tương lai của tôi ư?
Tương lai của tôi là “lấy được tấm chồng tử tế”.
Câu nói mà mẹ đã nói với tôi không dưới một trăm lần từ khi tôi còn bé là:
“Con gái học nhiều làm gì, tìm được nhà chồng tốt mới là chuyện chính.”
“Chuyện học hành của em trai, con phải giúp đỡ em nhiều vào.”
“Con là chị, con phải nhường em.”
Năm tôi học lớp bốn, bố đi công tác về mang cho tôi một hộp bút màu xanh lam bên trong có ba cây bút chì và một cục tẩy.
Đó là món quà đầu tiên tôi nhận được trong đời.
Năm đó em trai tôi bảy tuổi.
Nó giật phắt lấy: “Con muốn cái này.”
Tôi nói: “Đây là bố cho chị.”
Mẹ thò đầu ra từ bếp: “Vãn Vãn, con lớn hơn, nhường em đi.”
Em trai ôm hộp bút đắc ý bỏ đi.
Hôm sau nó làm hỏng hộp bút. Nắp hộp gãy, hai cây bút chì gãy đôi, cục tẩy biến mất.
Mẹ không mắng nó lấy một lời.
Bà chỉ nói: “Dương Dương đừng nghịch nữa, sau này chị mua cho con cái khác.”
Sau này?
Cái “sau này” đó chẳng bao giờ đến.
Hộp bút cứ thế mà mất.
Sau này tôi ra hiệu sách mua một chiếc y hệt, một mình ngồi trong phòng mở ra ngắm nhìn rất lâu.
Vậy nên năm lớp 12 này, chuyện Chương trình Cường Cơ, tôi tuyệt đối không thể để gia đình biết.
Tôi gập tờ đơn giấu kín trong ngăn cặp.
Giấy báo thi tôi kẹp vào cuốn vở ghi chép lỗi sai.
Thông báo danh sách sơ tuyển tôi giấu ở trang cuối sách giáo khoa Toán.
Tôi không nói gì cả.
Tôi vẫn đi học bình thường, ăn cơm bình thường, làm việc nhà bình thường.
Cuối tuần tôi đến thư viện tự học.
Mẹ hỏi đi đâu, tôi bảo đi làm bài tập.
Mẹ ừ một tiếng, rồi quay sang kèm em trai học.
Học kỳ hai năm lớp 9 của em trai tôi đã đến.
Sắp thi cấp 3 rồi.
Tối nào mẹ cũng kèm nó học đến mười một rưỡi đêm. Mẹ dạy Toán, còn thuê gia sư dạy Văn và Tiếng Anh một kèm một, 300 tệ một giờ, một tuần ba buổi.
Lần nào gia sư đến, mẹ cũng cắt sẵn hoa quả, xếp đầy một đĩa rồi bưng ra.
Dưa hấu, táo, dưa lưới, đĩa nào cũng ăm ắp.
Các thầy cô bảo: “Cô Trương khách sáo quá.”
Mẹ cười: “Giáo viên vất vả rồi, Dương Dương đành trăm sự nhờ thầy cô.”
Em trai tôi vừa nhai dưa hấu vừa ỉ ôi: “Mẹ ơi con không muốn học nữa.”
Mẹ dỗ dành: “Cố thêm chút nữa thôi, thi đỗ cấp 3 mẹ mua cho iPhone mới nhất.”
Em trai: “Mua bản Pro Max nhé.”
Mẹ: “Được.”
Thời gian đó, tiền tiêu vặt mỗi tháng của tôi là 50 tệ.
Tiền tiêu vặt của em trai là 500 tệ.
Đúng vậy, gấp tròn mười lần.
Tôi chưa từng mở miệng so đo với mẹ về sự chênh lệch này.
Nói ra cũng vô ích.
Mẹ sẽ bảo: “Mày thì biết cái gì? Con trai tốn kém nhiều thứ hơn.”
3.
Em trai tôi thi chuyển cấp được 463 điểm.
Điểm chuẩn vào trường cấp 3 thường của quận là 460.
Nó đỗ vớt vào trường cấp 3 số 3 của quận.
Trường số 3 của quận ở đẳng cấp nào?
Tỉ lệ đỗ đại học trọng điểm là 40%.
Trường số 1 của thành phố thì sao?
Tỉ lệ đỗ đại học trọng điểm là 95%.
Ngày có điểm thi của em trai, mẹ im lặng suốt một buổi tối.
Hôm sau, bà gọi cả nhà ngồi lại bàn ăn.
Bố tôi, bà nội, em trai, và tôi.
Mẹ ngồi ở vị trí ghế chủ. Trên tay bà cầm một tập tài liệu.
“Mọi người đều có mặt cả,” mẹ nói, “Tôi có chuyện này muốn bàn với cả nhà.”
Bố tôi bảo: “Bà nói đi.”
Mẹ mở kẹp tài liệu, rút ra một tờ giấy.
“Điểm của Dương Dương thế này, vào trường số 3 thì đỗ rồi,” mẹ nói, “Nhưng cái trường số 3 đó… Vãn Vãn con cũng biết đấy, không được tốt cho lắm.”
Tôi gật đầu.
“Mẹ muốn dùng suất con em giáo viên của mẹ cho Dương Dương,” mẹ nói, “Cho nó chuyển sang trường số 1.”
Bàn ăn chìm vào tĩnh lặng mất một giây.
Sau đó bố tôi là người lên tiếng đầu tiên: “Được đấy, thế thì tốt quá.”
Bà nội tiếp lời: “Phải làm thế từ lâu rồi mới đúng.”
Em trai hỏi: “Mẹ, mẹ cho con thật à?”
Mẹ nói: “Cho con.”
Em trai lại hỏi: “Thế còn chị con thì sao?”
Mẹ nhìn sang tôi.
Ánh mắt của tất cả mọi người đều dồn về phía tôi.
Tôi chậm rãi đặt đũa xuống.
“Mẹ,” tôi cất lời, “Suất con em giáo viên, mỗi nhà chỉ được dùng một lần đúng không ạ?”
Mẹ sững lại một chút: “Đúng thế.”
“Con đã dùng rồi mà,” tôi nói, “Con thi đỗ vào trường số 1 bằng điểm số, không dùng suất của mẹ.”
“Ôi dào cái đứa này,” mẹ xua tay, “Con tự thi đỗ là thật, nhưng phần hồ sơ học bạ lúc đó mẹ làm theo diện suất ưu tiên, nên trên danh nghĩa là đã dùng suất đó rồi.”
“Nói vậy bây giờ nếu muốn cho em dùng, phải chuyển học bạ của con ra khỏi danh nghĩa suất ưu tiên?” tôi hỏi.
“Đúng,” mẹ nói, “Con sẽ chuyển sang trường số 3 của quận.”
Bàn ăn lại rơi vào tĩnh lặng.
Lần này bố tôi nhận ra vấn đề trước: “Chuyển sang trường số 3? Vậy năm lớp 12 của Vãn Vãn tính sao?”
“Lớp 12 thì đã làm sao,” mẹ đáp, “Nó học giỏi, học ở đâu mà chẳng như nhau.”
Bà nội hùa theo: “Đúng thế, con gái đầu óc lanh lợi, học ở đâu chẳng được.”
Em trai tôi cúi gằm mặt lùa cơm, không nói tiếng nào.
Tôi nhìn đĩa sườn xào chua ngọt trên bàn.
Hôm nay mẹ làm tận tám món.
Để ăn mừng điểm thi của em trai.
Dù cái điểm đó chỉ là 463 điểm.