Chương 1 - Khi Gió Thay Đổi
Ngày tôi quyết định không kết hôn, Trần Sóc đang ở chợ mua cá vược.
Anh gửi cho tôi một tấm ảnh, hỏi: “Con này nặng chín lạng, có to quá không? Mẹ anh bảo em thích ăn hấp.”
Tôi nhìn con cá nằm trong chiếc sọt nhựa hơn mười giây rồi nhắn lại: “Trần Sóc, tuần sau mình tạm thời đừng đi đăng ký kết hôn nữa.”
Có lẽ anh nghĩ tôi lại phiền lòng vì chuyện đám cưới, một lúc sau mới trả lời: “Được, vậy dời lại. Dạo này dự án của em cũng bận mà?”
Tôi nói: “Không phải dời lại.”
Bên kia im lặng hai phút.
“Ý em là sao?”
Tôi úp điện thoại xuống bàn làm việc, không trả lời.
Chiều hôm đó, lúc bốn giờ hai mươi bảy phút, tôi ngồi trong một phòng họp không có cửa sổ, trước mặt là bảng quyết toán tổng giá trị bốn mươi bảy triệu tệ.
Máy in ở phòng bên cạnh liên tục nhả giấy, cửa gió điều hòa kêu ù ù, quản lý của tôi là anh Ngụy đang tranh luận với phía đơn vị thi công về một khoản chi phí phát sinh một trăm bảy mươi nghìn tệ.
Mọi thứ đều rất bình thường.
Bình thường đến mức chẳng giống một buổi chiều có một người phụ nữ quyết định hủy hôn lễ.
Không bắt quả tang ngoại tình, không có cái tát nào, không có người thứ ba, cũng chẳng có ai đột nhiên lộ nguyên hình.
Trần Sóc không phản bội tôi.
Thậm chí anh còn có thể được xem là một người đàn ông khá tốt.
Anh không hút thuốc, không tiêu tiền bừa bãi, không có xu hướng bạo lực, cũng không thích ra ngoài tụ tập kiểu “anh em chiến hữu”.
Nếu biến tiêu chuẩn “người đàn ông thích hợp để kết hôn” thành một bảng tuyển dụng, anh có thể đạt tám mươi lăm điểm.
Vì thế tất cả mọi người đều hỏi tôi: “Vậy rốt cuộc tại sao cô không lấy anh ấy?”
Sau này, đó cũng là câu hỏi khiến tôi khó trả lời nhất.
Bởi khi một người trưởng thành thật sự muốn rời khỏi một mối quan hệ, thường sẽ không có một tội lỗi nào đủ kinh thiên động địa để làm bằng chứng.
Chỉ có từng hóa đơn rất nhỏ.
Rồi bạn bỗng nhận ra, suốt bảy năm qua tất cả những hóa đơn ấy đều mang tên mình.
Tôi quen Trần Sóc năm hai mươi ba tuổi.
Khi ấy cả hai đều nghèo.
Nghèo một cách rất thản nhiên.
Anh vừa vào một doanh nghiệp nhà nước làm kỹ thuật, mỗi tháng thực nhận hơn sáu nghìn tệ một chút. Tôi làm dự toán ở một công ty tư vấn xây dựng, lương cơ bản bốn nghìn tám, còn thưởng dự án khi nào phát thì hoàn toàn tùy tâm trạng của sếp.
Buổi hẹn đầu tiên, chúng tôi ăn bún gạo ở tầng hầm một của trung tâm thương mại.
Lần thứ hai đi xem phim, anh mua trước hai vé giảm giá trên mạng. Tan phim, anh hơi ngượng ngùng nói với tôi: “Ăn quanh đây hơi đắt, hay hai đứa mình ra cửa hàng tiện lợi?”
Tôi nói được.
Mỗi người mua một nắm cơm, ngồi trước cửa hàng tiện lợi đến mười một giờ đêm.
Đó là quãng thời gian tôi nhớ nhất trong rất nhiều năm về sau.
Bởi chẳng có gì để phân chia.
Không nhà, không xe, không chuyện dưỡng già cho cha mẹ hai bên, không con cái, không hộ khẩu, không khu trường học, cũng không có chuyện công việc của ai đáng được ưu tiên hơn để người kia phải hy sinh.
Chúng tôi chỉ bàn cuối tuần đi đâu.
Anh từng chở tôi bằng xe đạp công cộng rồi bị cảnh sát giao thông chặn lại một lần, phạt hai mươi tệ. Hai đứa vì hai mươi tệ ấy mà cười suốt nửa tháng.
Trước đây tôi luôn cho rằng, những người có thể cùng nhau chịu khổ thì chắc chắn cũng có thể cùng nhau sống.
Sau này mới biết, không phải.
Cùng chịu khổ chỉ cần cả hai đều không có tiền.
Còn cùng sống, lại cần hai người có câu trả lời tương đối giống nhau cho câu hỏi “ai nên bỏ ra những gì”.
Trần Sóc xuất thân từ một huyện nhỏ.
Cha anh trước đây làm sửa chữa ở trạm điện, mẹ từng làm nhân viên sắp xếp hàng hóa trong siêu thị vài năm. Cha mẹ nuôi anh học đại học, lại lấy phần lớn tiền tiết kiệm góp cho anh tiền đặt cọc mua nhà.
Anh rất hiếu thảo.
Tôi từng đặc biệt thích điểm này ở anh.
Gia đình tôi cũng rất bình thường. Cha tôi là tài xế xe buýt, trước khi nghỉ hưu đã chạy chuyến sáng sớm hơn hai mươi năm, mẹ tôi làm thu ngân ở hiệu thuốc.
Tôi không có anh chị em. Mong muốn lớn nhất của cha mẹ dành cho tôi chỉ là “tìm một người đáng tin, đừng sống quá vất vả”.
Năm hai mươi lăm tuổi, Trần Sóc lần đầu nhắc chuyện kết hôn.
Khi ấy tôi đang chuẩn bị thi chứng chỉ kỹ sư dự toán xây dựng cấp một nên từ chối.
Anh nói: “Không sao, anh đợi em.”
Hai mươi sáu tuổi, tôi thi đậu.
Công ty bắt đầu giao cho tôi phụ trách dự án độc lập. Ngày đầu tiên nhận thưởng cuối năm, tôi mua cho anh một chiếc đồng hồ hơn bốn nghìn tệ.
Anh đeo nó ba năm.
Hai mươi bảy tuổi, chúng tôi bắt đầu xem nhà.
Lần đầu tiên tôi nhận ra giữa chúng tôi có vài thứ không ổn lắm.
Nhưng khi ấy tôi xem cảm giác khó chịu đó là “giai đoạn thích nghi trước hôn nhân”.
Phần lớn phụ nữ đều tự khuyên mình như thế.
Đừng quá nhạy cảm.
Đừng tính toán quá.
Nhà ai kết hôn mà chẳng có một đống chuyện vụn vặt.
Anh ấy đã tốt lắm rồi.
Cô còn muốn thế nào nữa?
Thế là rất nhiều vấn đề thật sự quan trọng cứ bị một câu “thôi, gần được là được rồi” đè xuống.
2
Khi mua nhà, đơn vị của Trần Sóc ở phía đông thành phố.
Công ty tôi ở phía tây.
Nếu đường không tắc, lái xe từ đầu này sang đầu kia mất bốn mươi lăm phút, còn giờ cao điểm buổi sáng mất một tiếng rưỡi.
Lần đầu đi xem nhà, tôi muốn xem khu vực ở giữa.
Trần Sóc nói: “Ở giữa đắt quá.”
Tôi đồng ý.
Lần thứ hai, tôi ưng một căn nhà cũ ở phía tây thành phố, chỉ cách công ty bốn ga tàu điện ngầm, bệnh viện và trung tâm thương mại xung quanh đều đầy đủ, tổng giá hai triệu một trăm nghìn tệ.
Trần Sóc tính toán cả đêm rồi bảo không phù hợp.
“Anh đi làm xa quá.”
Tôi nói: “Nhưng anh lái xe chỉ bốn mươi phút, còn từ đây đến công ty em mất một tiếng hai mươi phút.”
Anh nhìn tôi: “Sau này chưa chắc em vẫn làm ở công ty hiện tại mà.”
Lúc ấy tôi khựng lại.
“Ý anh là sao?”
“Chẳng phải em vẫn nói làm ở công ty tư vấn quá mệt sao? Sau này có con rồi, em có thể chuyển sang đơn vị chủ đầu tư, hoặc tìm chỗ nào gần nhà hơn.”
Khi nói câu đó, giọng anh rất tự nhiên.
Tự nhiên đến mức có lúc tôi còn nghĩ có phải mình nghĩ nhiều quá không.
Tôi hỏi: “Vậy sao anh không đổi việc?”
Trần Sóc cười: “Anh đang có biên chế ở doanh nghiệp nhà nước, đổi làm gì? Công việc này ổn định biết bao.”
Lời anh nói có lý.
Công việc của tôi quả thật có thể đổi.
Công việc của anh quả thật ổn định.
Nếu chỉ nhìn riêng vấn đề này, câu trả lời thậm chí còn rất hợp lý.
Thế là cuối cùng nhà được mua ở phía đông thành phố.
Tổng giá một triệu chín trăm tám mươi nghìn tệ.
Cha mẹ anh góp bốn trăm năm mươi nghìn, cha mẹ tôi góp bốn trăm nghìn, hai đứa chúng tôi đều lấy khoản tiết kiệm mấy năm qua của mình, gom đủ chín trăm nghìn tệ tiền trả trước, phần còn lại cùng nhau trả góp.
Giấy chứng nhận nhà đứng tên cả hai.
Rất công bằng.
Ít nhất bề ngoài là vậy.
Ngày ký hợp đồng, mẹ lén kéo tôi sang một bên hỏi: “Con đi làm thế nào?”
Tôi thuận miệng đáp: “Thì dậy sớm thôi.”
Mẹ không nói gì nữa.
Phụ nữ thế hệ của mẹ rất giỏi chấp nhận những câu trả lời kiểu “thì dậy sớm thôi”.
Những năm cha tôi bốn giờ rưỡi sáng phải xuất bến, mẹ cũng bốn giờ dậy nấu mì cho ông, sau đó bảy giờ rưỡi mới đi làm ở hiệu thuốc.
Từ nhỏ tôi đã nghĩ đó gọi là vợ chồng.
Sau hai mươi chín tuổi, tôi mới dần hiểu rằng, đó cũng có thể chỉ là một người phụ nữ thiếu ngủ trong thời gian dài.
Lúc sửa nhà, chúng tôi lần đầu thật sự cãi nhau.
Không phải vì tiền.
Mà vì phòng làm việc.
Căn nhà đó có ba phòng ngủ.
Phòng chính là của chúng tôi.
Phòng thứ hai, Trần Sóc nói sau này dành cho con.
Căn nhỏ nhất, ban đầu tôi định làm phòng làm việc.
Bởi công việc của tôi thường xuyên phải xem bản vẽ, tính khối lượng ở nhà, có lúc ngồi liền sáu bảy tiếng.
Ngày nhà thiết kế gửi bản vẽ đến, trong căn phòng nhỏ nhất lại đặt một chiếc giường rộng một mét rưỡi.
Tôi nhìn hồi lâu rồi hỏi: “Bàn làm việc đâu?”
Trần Sóc chỉ vào bản vẽ phòng ngủ chính: “Đặt sát cửa sổ phòng ngủ chẳng được sao?”
“Chẳng phải phòng này đã nói là làm phòng làm việc à?”
“Cha mẹ anh đến thì ở đâu?”
Tôi không nói gì.
Anh vội giải thích: “Họ cũng đâu ở thường xuyên. Chỉ là sau này em sinh con, chắc chắn mẹ anh phải sang giúp.”
Tôi hỏi tiếp: “Vậy cha mẹ em thì sao? Nhà cha mẹ anh cũng chẳng xa, anh muốn gặp họ thì lúc nào về cũng được.”
Khoảnh khắc ấy thật ra tôi rất không vui.
Nhưng rất khó để vì một câu như vậy mà trở mặt.
Bởi ngay sau đó anh sẽ bổ sung: “Sau này có điều kiện thì đổi căn bốn phòng.”
Bởi mẹ anh sang quả thật là để “giúp”.
Bởi trẻ con quả thật cần người chăm.
Bởi phòng ngủ chính quả thật cũng đặt vừa một chiếc bàn.
Từng lý do tách riêng ra đều đúng.
Thế là tôi đặt bàn máy tính vào phòng ngủ chính.
Cuối cùng chiếc bàn ấy rộng một mét hai.
Bên cạnh là bàn trang điểm, phía trái sát tủ quần áo.
Mỗi lần tôi trải hai tờ bản vẽ khổ A3 ra, con chuột máy tính liền không còn chỗ để.
Một lần Trần Sóc nhìn tôi co mình làm việc ở đó, còn xót xa nói: “Sau này đổi nhà lớn hơn, nhất định anh sẽ làm cho em một phòng làm việc thật rộng.”
Tôi cười.
Không hiểu vì sao tối hôm ấy tôi bỗng nhớ lại câu anh từng nói khi mua nhà.
“Sau này chưa chắc em vẫn làm ở công ty hiện tại.”
Lúc đó, lần đầu tiên tôi mơ hồ nhận ra:
Trong tương lai mà hai chúng tôi cùng hoạch định, công việc của Trần Sóc là một bức tường chịu lực không thể dịch chuyển.
Còn công việc của tôi là một vách ngăn có thể tháo bỏ.
3
Thứ thật sự khiến tôi bắt đầu nghiêm túc suy nghĩ về hôn nhân là một bảng Excel.
Ba tháng trước đám cưới, tôi lập một bảng dòng tiền gia đình.
Bệnh nghề nghiệp.
Trần Sóc nhìn thấy còn cười tôi: “Kết hôn thôi mà em làm như tính toán dự án vậy.”
Tôi nhìn bảng biểu, kiểm tra từng con số: “Sau này mỗi tháng tiền vay mua nhà cộng sinh hoạt phí hơn hai mươi nghìn tệ, không tính rõ thì sống thế nào?”
Hai chúng tôi ngồi trước bàn ăn.
Thu nhập sau thuế trung bình của tôi khoảng mười lăm nghìn tệ, chưa tính thưởng dự án.
Trần Sóc được mười hai nghìn tệ sau thuế, cuối năm có thưởng, thu nhập ổn định hơn tôi.
Tiền vay mua nhà mỗi tháng tám nghìn một trăm tệ.
Phí quản lý, điện nước, bảo hiểm xe, ăn uống, cha mẹ hai bên, chi tiêu hằng ngày…
Tính đến khoản nuôi con, Trần Sóc nói: “Trẻ sơ sinh thì tốn được bao nhiêu tiền?”
Tôi nhìn anh.
“Anh biết thuê người chăm mẹ và bé ở cữ tốn bao nhiêu không?”
“Không thuê không được à?”
“Vậy ai chăm?”
“Mẹ anh.”
“Mẹ anh chăm em ở cữ?”
“Mẹ anh tháo vát lắm.”
Tôi không nói tiếp.
Anh lại nói: “Với lại nghỉ thai sản vẫn có lương, công ty em chẳng phải cũng đóng bảo hiểm xã hội sao?”
“Sau khi nghỉ thai sản thì sao?”
“Cái gì?”
“Con ai đưa đón? Con ốm ai xin nghỉ? Nhà trẻ hơn bốn giờ chiều đã tan rồi đúng không? Còn nghỉ hè, nghỉ đông thì sao?”
Trần Sóc im lặng một lát rồi nói: Đến lúc đó tính tiếp. Người sống còn có thể bị chuyện nhỏ làm khó đến chết chắc?”
Tôi xoay máy tính về phía anh.
“Em không nói là không sống nổi. Em đang hỏi ai sẽ làm.”
Anh cau mày.
“Ý em là sao?”
“Đúng nghĩa đen. Ai làm?”
Anh dựa vào lưng ghế, nghĩ một lúc.
“Việc gì anh làm được thì chắc chắn sẽ làm. Nhưng em cũng biết tính chất công việc của anh, không thể muốn xin nghỉ là xin. Công ty em tương đối linh hoạt hơn đúng không?”
Tôi nhìn anh.
Lại nữa.
Công việc của anh không thể động.
Còn của tôi thì có thể.