Chương 1 - Khi Đào Chín Nở Rộ

Tôi đã bán đào cho Thanh Thạch Câu suốt mười năm.

Nhà nào đào chín, ngày nào hái, ngày nào chất lên xe, lô nào đi trước, lô nào phải chờ, tất cả đều do tôi chạy từng nhà một mà sắp xếp.

Mỗi cân đào, tôi chỉ lấy ba xu.

Nhưng năm nay đào còn chưa chín, ông chủ Phương ở tỉnh thành đã trực tiếp vào làng, đứng trước mặt cả làng mà nói:

“Bớt được người trung gian thì ba xu đó cũng không cần phải trả nữa.”

Người trong làng đều cười.

Họ nói, không có tôi, đào của Thanh Thạch Câu vẫn bán được như thường.

Tôi gật đầu, cưỡi xe máy đến Thập Lý Loan cách đó hơn chục dặm.

Sau đó, đào của Thanh Thạch Câu chất đầy sân phơi, quả thì mềm, quả thì thối, xe đến rồi mà chẳng ai dám chất hàng.

Họ đến cầu xin tôi quay về.

Ông chủ Phương thậm chí còn nâng tiền công lên một hào mỗi cân.

Tôi chỉ nói một câu:

“Xin lỗi, tôi không nhận được nữa.”

Tôi tên Chu Trình Việt.

Người Thanh Thạch Câu đều gọi tôi là lão Chu, cũng có người gọi tôi là Trình Việt.

Tôi không phải lái buôn đào.

Nói cho dễ nghe thì tôi là người đại diện thu mua tại vùng trồng.

Nói khó nghe một chút, tôi chỉ là người đứng giữa nông dân và ông chủ thu mua, chạy việc, chịu mắng, điều xe, xem hàng, sắp xếp thứ tự.

Mỗi cân đào, tôi lấy ba xu.

Ba xu ấy, tôi đã lấy suốt mười năm.

Cũng bị người ta để bụng suốt mười năm.

Năm nay đào còn chưa chính thức được hái xuống, sân phơi đầu làng đã chật kín người.

Khi tôi cưỡi xe máy tới, từ xa đã nghe thấy giọng Phương Hồng Sinh.

“Bà con, năm nay đào của Thanh Thạch Câu không cần để lão Chu đứng giữa lo liệu nữa.”

“Tôi sẽ trực tiếp thu mua từ mọi người. Nhà nào đào chín thì cứ liên hệ thẳng với tôi.”

Đám đông lập tức im lặng.

Phương Hồng Sinh mặc áo sơ mi trắng, tay kẹp điếu thuốc, thấy tôi tới cũng không dừng lại.

“Còn ba xu mỗi cân trước đây Trình Việt lấy, giờ bớt được người trung gian thì đương nhiên cũng không cần trả nữa.”

“Tôi cũng không giữ hết phần đó. Năm nay giá tôi trả cho mọi người có thể cao hơn năm ngoái một chút.”

“Nói cách khác, xe vẫn là xe của tôi tới thu, mà mọi người còn bán được thêm vài xu.”

Vừa dứt lời, mắt mấy người trong làng lập tức sáng lên.

Chú Vạn Thương lên tiếng trước.

“Nhà tôi năm nay ít nhất cũng phải năm vạn cân. Trình Việt lấy ba xu một cân, năm vạn cân là một nghìn năm trăm.”

Chú ấy dừng lại, dường như càng tính càng thấy xót tiền.

“Một nghìn năm trăm không ít đâu.”

“Tôi nói chính là cái lý này.”

Có người bên cạnh cũng gật đầu phụ họa.

“Đào là chúng ta tự trồng, cây cũng là chúng ta tự chăm, đến lúc bán ra còn phải chia tiền từng cân cho người khác.”

Tôi dựng xe rồi đi tới.

“Hôm nay đông đủ thế này, đang bàn chuyện đào năm nay à?”

Phương Hồng Sinh quay đầu, thấy tôi thì cười.

“Lão Chu, hôm nay anh tới sớm đấy.”

Tôi nhìn ông ta.

“Ông chủ Phương, tôi vừa nghe được một nửa. Ông đang nói gì về tôi vậy?”

Ông ta cũng chẳng né tránh.

“Năm nay tôi định đổi cách thu mua, trực tiếp thu từ trong làng.”

Tôi hỏi:

“Không cần tôi làm trung gian nữa?”

“Đúng.”

Phương Hồng Sinh vỗ vai tôi.

“Lão Chu, anh cũng đừng nghĩ nhiều. Trước đây tôi không quen người trong làng, cần bao nhiêu hàng, nhà nào xuất hàng, đúng là đều phải dựa vào anh.”

“Nhưng hợp tác nhiều năm như vậy, tôi cũng quen Vạn Thương và mọi người rồi. Bây giờ gọi điện cũng tiện, nên tôi nghĩ cứ trực tiếp thu, người dân được thêm một ít, tôi cũng tiết kiệm được một ít.”

Tôi không nhìn ông ta.

Tôi nhìn chú Vạn Thương và những người đang đứng sau chú ấy.

“Đây là ý của riêng ông chủ Phương, hay mọi người đều nghĩ như vậy?”

Chú Vạn Thương ho một tiếng.

“Mọi người vừa bàn rồi, đều đồng ý.”

Có người bên cạnh bổ sung:

“Gần như đều đồng ý.”

Gần như.

Ba chữ ấy, tôi hiểu.

Không phải không có người do dự.

Chỉ là chẳng ai muốn lên tiếng giúp tôi.

Tôi gật đầu.

“Được, vậy năm nay đào của Thanh Thạch Câu tôi không quản nữa.”

Tôi nhìn Phương Hồng Sinh.

“Ông chủ Phương, lúc nào cần hàng, mỗi ngày cần bao nhiêu, nhà nào đi trước, mọi người tự bàn bạc với nhau.”

Tiểu Xuyên đứng phía sau đám đông, định nói gì đó.

Tôi không để cậu ấy kịp nói.

“Đào là của mọi người, muốn bán thế nào, bán cho ai, đương nhiên mọi người có quyền tự quyết.”

Tôi quay người đi ra ngoài.

Phía sau, chú Vạn Thương lại gọi:

“Trình Việt, hàng xóm láng giềng bao nhiêu năm, chúng tôi cũng đâu muốn chặt đường kiếm ăn của cậu.”

Tôi dừng chân.

Chú ấy nói tiếp:

“Nhưng nói đi cũng phải nói lại, cậu làm trung gian mười năm rồi, mỗi cân ba xu, hết mùa này đến mùa khác cũng kiếm được không ít.”

Tôi quay đầu nhìn chú ấy.

“Chú Vạn Thương, chú thấy tôi lấy nhiều thì đáng lẽ có thể nói với tôi từ sớm.”

Chú ấy nói:

“Trước đây chẳng phải vì không có cách nào khác sao? Bây giờ ông chủ Phương chịu trực tiếp tới thu, tại sao chúng tôi còn phải trả thêm khoản tiền ấy?”

Phương Hồng Sinh cười, giống như đang giảng hòa.

“Làm ăn mà, cách nào tiện, cách nào có lợi thì dùng cách đó. Anh đừng để trong lòng.”

Chú Vạn Thương nhìn tôi, dường như sợ tôi không phục.

“Trình Việt, cậu cũng đừng làm như không có cậu thì đào Thanh Thạch Câu chúng tôi không bán được.”

Tôi bật cười.

“Tôi chưa từng nói thế. Mọi người đã thấy tự làm thích hợp hơn thì cứ tự làm.”

Tôi cưỡi xe máy về nhà.

Vợ tôi thấy tôi về thì sững người.

“Sao anh về rồi? Chẳng phải hôm nay còn định đi một vòng các vườn đào sao?”

Tôi ném chìa khóa xe lên bàn.

“Không cần đi nữa. Năm nay Thanh Thạch Câu không cần anh làm trung gian.”

“Ai nói?”

“Hôm nay Phương Hồng Sinh trực tiếp vào làng, nói từ nay ông ta tự thu.”

Cô ấy lập tức sốt ruột.

“Còn người trong làng thì sao?”

“Đều đồng ý.”

Trong nhà lập tức im lặng.

Bao nhiêu năm nay, có năm nào không phải đào còn chưa chín là tôi đã chạy khắp làng?

Vườn nào ở sườn nam chín nhanh, vườn nào ở sườn bắc màu còn thiếu một ngày, ngày nào xe tới, nhà nào hái trước, nhà nào phải giữ lại nửa ngày, trong lòng tôi đều phải nắm rõ.

Người trong làng chỉ nhìn thấy tôi gọi điện gọi xe.

Họ không nhìn thấy ba giờ sáng tôi nhận điện thoại của ông chủ thu mua, không nhìn thấy tôi canh giá ở sạp đầu mối trong tỉnh thành, cũng không nhìn thấy tôi đội mưa chạy từng nhà khuyên người ta đừng vội hái.

Mắt vợ tôi đỏ lên.

“Mười năm rồi, vườn đào nhà ai mà anh chưa từng chạy qua Bây giờ chỉ vì ba xu mà làm như bao nhiêu năm qua anh chiếm của họ món hời lớn lắm vậy.”

Tôi không nói gì.

Thật ra trong lòng tôi cũng khó chịu.

Không phải vì mất khoản tiền ấy.

Mà bởi tôi đã nghe chú Vạn Thương nói:

“Cậu cũng kiếm được không ít rồi.”

Câu nói ấy giống như một cái gai.

Những lúc bận rộn trước kia, có ngày tôi còn chẳng kịp ăn cơm.

Nhưng tôi chưa từng cảm thấy khổ đến thế.

Bây giờ ngược lại cứ như bao nhiêu năm nay tôi chỉ đứng ở giữa chìa tay ra là lấy không của người ta ba xu.

Tôi hút hết điếu thuốc rồi nói:

“Thôi bỏ đi. Đào là của họ, muốn bán thế nào là chuyện của họ. Chẳng lẽ chỉ vì anh làm mười năm rồi mà ép người ta phải tiếp tục dùng anh?”

Cô ấy hỏi:

“Thế mùa này thì sao? Mùa đào sắp tới nơi rồi, bây giờ đi đâu tìm việc?”

Tôi vừa định nói thì điện thoại vang lên.

Là ông chủ Cao.

Ông ấy cũng buôn trái cây ở tỉnh thành, đã hợp tác với tôi bảy tám năm.

“A lô, lão Chu, đào năm nay thế nào rồi? Vài hôm nữa bên tôi muốn lấy một xe đào Thanh Thạch Câu, bao giờ đi được?”

Tôi im lặng một lát.

“Ông chủ Cao, năm nay đào Thanh Thạch Câu không do tôi quản nữa.”

Đầu dây bên kia rõ ràng sững lại.

“Không do anh quản là sao?”

“Năm nay Phương Hồng Sinh trực tiếp thu từ làng, họ không cần tôi làm trung gian nữa.”

“Thế anh không làm nữa à?”

“Vẫn làm, đổi chỗ khác.”

Ông chủ Cao nghĩ một lúc.

“Nếu anh thật sự muốn đổi chỗ thì tôi biết một nơi.”

“Ở đâu?”

“Thập Lý Loan, cách chỗ các anh hơn chục dặm. Bên đó có khá nhiều vườn đào, nhưng vị trí hẻo lánh, hàng lại phân tán.”

“Hai năm trước tôi từng tới một lần. Phía đông một nhà vài chục sọt, phía tây một nhà hơn trăm sọt, chạy nửa ngày còn chẳng gom đủ một xe. Sau đó tôi thấy phiền quá nên không chuyên tới nữa.”

Tôi hỏi:

“Bây giờ bên đó có người thu mua cố định không?”

“Chắc là không.”

Ông ấy nói:

“Dù sao bây giờ anh cũng chưa có chỗ làm, có thể tới xem thử. Có thành hay không thì tôi không dám bảo đảm.”

Tôi nói:

“Có chỗ là được. Tôi qua hỏi thử trước.”

Ông chủ Cao cười.

“Nếu anh thật sự gom được hàng ở Thập Lý Loan thì gọi cho tôi.”

Cúp điện thoại, tôi đứng dậy lấy chìa khóa.

Vợ tôi hỏi:

“Đi luôn bây giờ à?”

“Ừ. Bên đó anh không quen một ai, càng phải đi trước để làm quen.”

Cô ấy vào nhà lấy một chai nước nhét vào tay tôi.

“Anh còn chưa ăn cơm trưa. Về rồi ăn. Hôm nay tâm trạng không tốt thì đi xe chậm một chút.”

Tôi cười.

“Biết rồi.”

Khi tôi đi qua sân phơi, Phương Hồng Sinh đang nói chuyện với mấy hộ.

“Ông chủ Phương, mảnh sườn nam nhà tôi nhanh nhất là ngày kia có thể hái lứa đầu. Tôi hái trước hai ba nghìn cân được không?”

“Được, chỉ cần có đào thì đến lúc đó tôi sẽ điều xe.”

“Vậy ngày kia nhà tôi cũng hái. Đào nhà tôi còn chín nhanh hơn nhà Tiểu Xuyên.”

“Đừng tranh nữa, ông chủ Phương đâu phải chỉ có một xe.”

Phương Hồng Sinh xua tay.

“Yên tâm, năm nay tôi tự vào làng thu. Có hàng thì cứ gọi điện cho tôi.”

Tiểu Xuyên nhìn thấy tôi, gọi:

“Chú Chu, chú đi đâu thế?”

“Ra ngoài làm chút việc.”

Có người bên cạnh bật cười.

“Lúc này còn có việc gì để làm chứ?”

“Kệ anh ta đi. Không còn Thanh Thạch Câu, anh ta còn có thể đi đâu thu đào?”

“Chắc ra ngoài đi một vòng, vài hôm nữa lại quay về thôi.”

Tôi không quay đầu.

Xe máy chạy thẳng về phía Thập Lý Loan.

Hơn chục dặm, không tính là xa.

Nhưng Thập Lý Loan hẻo lánh, đường hẹp, nhà cửa cũng phân tán.

Khi tôi vào làng hỏi hộ đầu tiên, người đàn ông kia đang ngồi xổm dưới gốc cây hút thuốc.

“Anh à, cho tôi hỏi một chút, năm nay đào trong làng các anh có người tới thu cố định không?”

Anh ta nhìn tôi từ trên xuống dưới.

“Anh là người thu đào?”

“Tôi giúp các ông chủ tổ chức hàng ở vùng trồng. Nhà nào có bao nhiêu, lúc nào xuất được, tôi giúp gom lại.”

“Anh từ đâu tới?”

“Thanh Thạch Câu.”

“Thanh Thạch Câu?”

Anh ta nhíu mày.

“Thanh Thạch Câu là làng đào lớn như thế, anh không làm ở đó, chạy tới Thập Lý Loan chúng tôi làm gì?”

Tôi cũng không giấu.

“Năm nay bên đó đổi cách thu mua nên tôi ra ngoài xem chỗ khác.”

Anh ta hỏi:

“Thế ông chủ của anh đâu?”

“Nếu bên tôi gom đủ hàng thì ông chủ mới cho xe tới.”

Anh ta chỉ ra xa.

“Anh tự nhìn thấy rồi đấy. Đào chỗ chúng tôi mỗi nhà một mảnh, phía đông vài mẫu, phía tây vài mẫu. Anh muốn gom đủ một xe đâu dễ.”

Tôi nói:

“Vì thế tôi mới hỏi trước xem hiện giờ mọi người bán cho ai.”

Anh ta cười khổ.

“Ai đi ngang qua mà muốn thì bán cho người đó. Gặp người thu mua thì bán được một ít, không gặp thì tự chở lên thị trấn.”

“Giá có ổn định không?”

“Ổn sao nổi. Người ta đã thấy rẽ vào tận đây một chuyến là xa, anh thích bán thì bán.”

Tôi suy nghĩ rồi nói:

“Vậy thế này, tôi không bắt mọi người lập tức tin tôi. Tôi tìm vài hộ trước, gom số đào có thể xuất hàng lại. Nếu thật sự đủ một xe, tôi sẽ gọi ông chủ tới xem hàng.”

“Nếu gom không đủ thì sao?”

“Không đủ thì tôi không làm phiền mọi người nữa.”

Anh ta do dự hồi lâu rồi nói: