Chương 1 - Khi Bố Nhìn Tôi Cười

Ngày mẹ kế ép tôi chuyển hộ khẩu, di ảnh của bố tôi vẫn treo ngay chính giữa phòng khách.

Ông là liệt sĩ, hy sinh vì cứu đồng đội.

“Có chuyển hay không? Không chuyển thì tôi cho cậu không ở nổi cái nhà này một ngày nào nữa.”

Tôi nói: “Được, ngày mai đi luôn.”

Bà ta sững lại một giây, không ngờ tôi lại sảng khoái như vậy.

Ngày làm xong thủ tục, bà ta cười không khép được miệng.

Cho đến khi người của ủy ban phường đến tận nhà thông báo.

Mẹ kế thẫn thờ trên sô pha, mặt trắng bệch như tờ giấy.

01

Lúc mẹ kế đập tờ đơn lên bàn ăn, di ảnh của bố tôi vẫn treo chính giữa phòng khách.

Người trong ảnh mặc quân phục, cười trông rất trẻ.

Ông đi ba năm trước, vì cứu đồng đội, không bao giờ trở về nữa.

Quân đội truy tặng danh hiệu liệt sĩ.

“Cậu ký vào tờ đơn này đi.”

Tôi chưa bỏ đũa xuống, chỉ liếc nhìn một cái.

Đơn xin chuyển hộ khẩu.

“Chuyển đi đâu?”

“Chuyển đi đâu liên quan gì đến tôi? Cậu đã trưởng thành rồi, hộ khẩu cứ treo ở cái nhà này thì ra thể thống gì.”

Bà ta đứng đối diện tôi, khoanh tay trước ngực.

Tôi tiếp tục và cơm.

“Hỏi cậu đấy, điếc à?”

“Tôi đang nghe đây.”

Bà ta tên Triệu Lệ Vân, lấy bố tôi chưa được mấy năm thì ông hy sinh.

Trước khi đi, bố từng nói với tôi một câu, dì Triệu của con tính tình nóng nảy nhưng tâm không xấu, bảo tôi nhường nhịn nhiều một chút.

Tôi đã nhường nhịn suốt ba năm.

Trong ba năm đó, bà ta dọn vào phòng ngủ chính, cất hết ảnh của mẹ tôi vào tầng dưới cùng của tủ, đuổi tôi từ phòng lớn sang căn phòng nhỏ cải tạo lại từ phòng chứa đồ.

Tôi không nói gì.

Vì bố đã dặn.

“Rốt cuộc có chuyển hay không?”

Giọng bà ta cao lên một quãng.

“Nếu cậu không chuyển, tôi cho cậu không ở nổi cái nhà này một ngày nào nữa.”

Tôi nhai nốt miếng cơm cuối cùng trong miệng, đẩy bát sang một bên.

“Được.”

Bà ta khựng lại.

“Cái gì?”

“Tôi nói được, ngày mai sẽ đi làm thủ tục.”

Bà ta chằm chằm nhìn tôi mất mấy giây, như đang đánh giá xem tôi có đang lấy lệ hay không.

Mặt tôi không biến sắc, bưng bát đi vào bếp.

Vòi nước xả vào bát, tiếng nước rất to.

Tôi nghe thấy bà ta gọi điện thoại ngoài phòng khách.

“Xong rồi xong rồi, ngày mai nó đi làm, suôn sẻ hơn em nghĩ.”

Đầu dây bên kia nói gì đó, bà ta bật cười.

“Đáng lẽ phải chuyển từ lâu rồi, một cục nợ, hộ khẩu cứ ăn vạ ở đây.”

Nước bắn lên mu bàn tay, lạnh buốt.

Tôi khóa vòi nước, úp bát lên giá.

Lúc đi ngang qua phòng khách, tôi ngẩng lên nhìn di ảnh một cái.

Bố tôi vẫn đang cười.

Ba năm rồi, ông vẫn luôn cười.

Trở về căn phòng nhỏ rộng sáu mét vuông của mình, tôi mò từ dưới gối ra một túi hồ sơ.

Bên trong là toàn bộ giấy tờ quân đội chuyển giao sau khi bố tôi hy sinh.

Giấy chứng nhận liệt sĩ, thông báo cấp phát tiền tử tuất, quyết định ưu đãi nhà ở, và một bản ghi chú giải thích về hộ khẩu.

Bản ghi chú đó tôi đã đọc đi đọc lại rất nhiều lần, từng chữ trên đó tôi đều thuộc lòng.

“Tiền ưu đãi dành cho thân nhân liệt sĩ được cấp phát dựa trên quan hệ hộ khẩu, sau khi thân nhân trực hệ chuyển hộ khẩu đi nơi khác, các thành viên không phải thân nhân trực hệ trong gia đình sẽ không được hưởng các chính sách ưu đãi liên quan nữa.”

Đoạn văn này có nghĩa là, tôi là con ruột duy nhất của bố tôi.

Hộ khẩu của tôi còn treo ở căn nhà này ngày nào, thì Triệu Lệ Vân còn có thể lấy thân phận “thành viên gia đình thân nhân liệt sĩ” để nhận khoản tiền này.

Mỗi năm 146 ngàn tệ.

Tôi chuyển đi rồi, bà ta chẳng là cái thá gì cả.

Bà ta không biết chuyện này.

Ba năm rồi, bà ta chưa từng xem qua những giấy tờ này.

Bà ta chỉ nhìn thấy tiền đánh vào tài khoản mỗi tháng.

Tôi nhét túi hồ sơ lại dưới gối, tắt đèn.

Ngày mai đi làm thủ tục.

Bà ta muốn tôi chuyển, thì tôi chuyển.

02

Sáng sớm hôm sau, Triệu Lệ Vân phá lệ dậy làm đồ ăn sáng.

Trên bàn bày sẵn cháo và trứng gà.

Lúc tôi ngồi xuống bà ta còn rót cho tôi cốc nước, cười nói cứ ăn từ từ.

Ba năm rồi, đây là lần đầu tiên.

Tôi húp một ngụm cháo, không nói gì.

“Hôm qua mẹ nói chuyện hơi nóng nảy, con đừng để trong lòng.”

Lần đầu tiên bà ta tự xưng là “mẹ” trước mặt tôi.

Trước kia toàn xưng “tôi” hoặc “dì Triệu”.

Tôi nói không sao.

“Hôm nay con ra đồn công an, có cần mẹ đi cùng không?”

“Không cần, con tự đi là được.”

“Được, vậy con đi đi, lát về mẹ làm món ngon cho.”

Tôi bỏ bát xuống rồi ra khỏi nhà.

Đến đầu ngõ thì gặp thím Châu hàng xóm đang đi đổ rác.

“Tiểu Cố, sáng sớm đi đâu thế?”

“Cháu đi có chút việc ạ.”

“Mẹ kế lại sai cháu chạy vặt chứ gì? Lần trước bắt cháu đi đóng tiền điện, giữa mùa đông đạp xe bốn mươi phút—”

“Không phải ạ, việc của riêng cháu.”

Thím Châu thở dài, vỗ vỗ vai tôi.

“Bố cháu là anh hùng, tiếc là đi sớm quá. Cháu chịu ấm ức rồi, thím đều nhìn thấy hết.”

Tôi cười nhẹ một cái, bảo không sao.

Đồn công an nằm ở phía đông thành phố.

Làm thủ tục chuyển hộ khẩu đi không phức tạp, nhưng cần có địa chỉ tiếp nhận.

Tháng trước tôi đã liên hệ xong với trường học, có thể nhập vào hộ khẩu tập thể của trường.

Anh cảnh sát ở quầy lật xem hồ sơ của tôi, ngẩng lên nhìn tôi một cái.

“Hộ khẩu này của cậu có đánh dấu là thân nhân liệt sĩ, sau khi chuyển đi thì các ưu đãi liên quan sẽ chuyển sang danh nghĩa cá nhân cậu, nhưng tư cách ưu đãi ở địa chỉ hộ khẩu cũ sẽ phải xét duyệt lại, cậu rõ chứ?”

“Cháu rõ ạ.”

“Ở địa chỉ cũ còn thành viên gia đình nào khác không?”

“Có, mẹ kế cháu. Triệu Lệ Vân.”

“Bà ấy có quan hệ thế nào với bố cậu?”

“Vợ tái giá. Không có quan hệ nhận nuôi, không phải người giám hộ hợp pháp của cháu.”

Viên cảnh sát lật xem thông tin trên hệ thống, không nói thêm gì nữa.

Tờ đơn được đưa ra, tôi ký tên.

Làm xong thủ tục bước ra ngoài, nắng rất to.

Tôi đứng trước cổng đồn công an, muốn gọi cho bố một cuộc điện thoại.

Nghĩ mất hai giây mới phản ứng lại được.

Ba năm rồi, thi thoảng vẫn quên mất.

Trên đường về tôi nhận được một cuộc điện thoại, là chú Tống ở ủy ban phường.

“Tiểu Cố à, chú thấy thông tin thay đổi hộ khẩu của cháu rồi. Cháu tự nguyện đúng không? Không ai ép cháu chứ?”

“Cháu tự nguyện, chú Tống ạ.”

“Thế được, bên chú sẽ đi đúng quy trình. Cháu cũng biết đấy, cháu chuyển đi rồi, tư cách ưu đãi bên chỗ mẹ kế cháu bọn chú phải kiểm tra lại.”

“Cháu biết.”

“Mẹ kế cháu không phải vợ cả của bố cháu, cũng không phải họ hàng của cháu. Cháu đi một cái, bà ấy ở trên hộ khẩu đó không còn bất kỳ quan hệ thân nhân liệt sĩ nào nữa.”

“Vâng.”

“Tiền tử tuất, tiền ưu đãi, trợ cấp nhà ở, tất cả sẽ đi theo cháu. Bao gồm cả quyền sử dụng ưu đãi của căn nhà kia, cũng gắn với tên cháu.”

“Cháu hiểu, chú Tống, chú cứ làm theo đúng quy trình là được ạ.”

Cúp điện thoại, tôi rẽ vào một con hẻm nhỏ, ngồi trên bậc thềm một lúc.

Gió thổi qua tôi móc từ trong túi ra một tấm ảnh.

Bố đang bế tôi lúc ba tuổi, chụp trước cổng khu tập thể quân đội.

Lúc đó mẹ tôi vẫn còn, bố tôi vẫn còn, mọi thứ đều vẫn còn.

Tôi cất kỹ tấm ảnh, đứng dậy phủi quần.

Về đến nhà, Triệu Lệ Vân đang ngồi xem tivi ở phòng khách, thấy tôi về, liền đứng bật dậy.

“Làm xong chưa?”

“Xong rồi.”

Tôi đưa tờ giấy biên nhận cho bà ta xem.

Bà ta nhận lấy liếc nhanh, khóe miệng nhếch lên không giấu được.

“Được, vậy coi như xong chuyện này.”

Bà ta trả lại biên nhận cho tôi, quay người đi vào phòng ngủ chính.

Tôi nghe thấy bà ta lại bắt đầu gọi điện thoại trong phòng.

Giọng không to, nhưng căn nhà đó cách âm rất kém.

“Xong rồi xong rồi, hộ khẩu chuyển đi rồi… Đúng vậy, sau này cái nhà này yên tĩnh rồi… Đợi vài ngày nữa em bảo nó dọn đồ đi luôn…”

Tôi trở về căn phòng nhỏ, bắt đầu thu dọn hành lý.

Đồ đạc không nhiều, một cái vali là nhét đủ.

Quần áo, sách vở, túi hồ sơ, và cả tấm ảnh kia.

Di ảnh tôi không đụng đến, vẫn treo ngoài phòng khách.

Đó là nhà của bố tôi.

Dù rằng nó đã không còn là của tôi nữa.

03

Ngày thứ ba, Triệu Lệ Vân giục tôi dọn đồ.

“Ký túc xá bên trường con ở được rồi chứ? Dọn đồ đi sớm chút, mẹ còn phải dọn dẹp lại phòng này.”

“Dọn dẹp làm gì?”

“Cái phòng đó của con mẹ định sửa thành phòng thay đồ.”

Căn phòng chứa đồ sáu mét vuông đổi thành phòng thay đồ.

Tôi bảo vâng.

Đồ đạc chuyển làm hai chuyến mới xong, thím Châu thấy tôi xách vali đi ra, đứng chôn chân ở cửa nửa ngày.

“Tiểu Cố, cháu đây là…”

“Cháu dọn đến trường ở ạ.”

“Mẹ kế đuổi cháu đi à?”

Tôi lắc đầu, “Tự cháu dọn đi ạ.”

Thím Châu hé miệng, nhưng rốt cuộc không hỏi thêm nữa.

Dọn xong chuyến cuối cùng, tôi quay lại lấy túi hồ sơ.

Triệu Lệ Vân ngồi trên sô pha cắn hạt hướng dương xem điện thoại, đầu cũng chẳng buồn ngẩng lên.

“Để chìa khóa lại.”

Tôi đặt chìa khóa lên tủ giày.

Trước khi đi tôi lại nhìn di ảnh một cái.

Bố tôi vẫn đang cười.

“Di ảnh con tạm thời chưa mang đi, vài hôm nữa con đến lấy.”

“Tùy, dù sao chỗ đó mẹ cũng định treo tivi.”

Tôi không nói gì, đóng cửa lại.

Lúc đi xuống lầu thì gặp Triệu Kiến, em trai của Triệu Lệ Vân đến, xách theo hai cây thuốc lá đi lên.

“Ây da, Tiểu Cố, chuyển nhà à?”

“Vâng.”

“Chuyển đi cũng tốt, thanh niên nên tự mình bươn chải.”

Ông ta vỗ vỗ vai tôi, bước ba bậc thành hai đi lên lầu.

Tôi xách vali ra khỏi cổng khu chung cư.

Đến bến xe buýt, điện thoại reo, chú Tống gửi đến một tin nhắn.

“Quy trình kiểm tra đã khởi động, dự kiến ba đến năm ngày làm việc sẽ có kết quả, đến lúc đó sẽ đến tận nhà thông báo.”

Tôi trả lời: “Cảm ơn chú Tống.”

Xe buýt đến, tôi bước lên xe.

Trường cách nhà bốn mươi phút đi đường, lắc lư mãi cũng đến ký túc xá.

Bạn cùng phòng không có đó, tôi đặt hành lý lên giường, ngồi hồi lâu.

Điện thoại lại reo, là tin nhắn của Triệu Lệ Vân gửi tới.

“Cái bóng đèn ở phòng nhỏ của mày hỏng rồi, trước đây mày dùng hỏng đúng không? Tao gọi người đến thay, tiền trừ vào tài khoản bố mày để lại.”

Tôi không trả lời.

Mười phút sau, tin nhắn thứ hai.

“Còn sinh hoạt phí tháng trước của mày tao đưa thừa hai trăm, lúc nào chuyển khoản lại cho tao.”

Tôi nhắn lại chữ “Được”.

Mở ứng dụng ngân hàng trên điện thoại ra xem.

Thẻ này là bố để lại cho tôi, tiền tử tuất và tiền ưu đãi đều đánh vào đây.

Nhưng ba năm nay, thẻ luôn nằm trong tay Triệu Lệ Vân.

Bà ta mỗi tháng rút tiền trong đó ra tiêu, sinh hoạt phí cho tôi cũng là lấy từ thẻ này.

Bà ta tiêu tiền của bố tôi cho tôi, rồi gọi đó là “sinh hoạt phí bà ta cho tôi”.

Tháng trước tôi vừa tròn mười tám, đã ra ngân hàng báo mất để làm lại, lấy lại thẻ rồi.

Bà ta vẫn chưa biết.

Bà ta cũng không biết rằng bắt đầu từ tháng sau, số tiền nhận vào của thẻ này sẽ thay đổi.

Tiền ưu đãi của tôi sẽ đi theo hộ khẩu, đánh thẳng vào tài khoản tương ứng với địa chỉ hộ khẩu mới của tôi.

Cái thẻ trong tay bà ta, sẽ không còn một xu nào đổ vào nữa.

Nằm trên giường ký túc xá, trần nhà có một vệt nước ố.

Tôi nhìn chằm chằm vào đó rất lâu.

Lúc bố đi tôi mười lăm tuổi.

Ba năm nay tôi chưa từng kể với ai những chuyện này, thím Châu có hỏi tôi cũng nói không sao.

Không phải không muốn nói.

Mà là bố từng dặn, bảo tôi nhường nhịn.

Tôi đã nhường nhịn ba năm.

Đủ rồi.

04

Sau khi tôi dọn đi ngày thứ tư, Triệu Lệ Vân gọi điện đến.

“Cái thẻ của bố mày là sao?”

“Sao là thế nào ạ?”

“Tao đi rút tiền, người ta bảo thẻ đã báo mất, đổi thẻ rồi. Mày làm à?”

“Vâng, tháng trước con ra ngân hàng làm lại, thẻ đang ở chỗ con.”

Đầu dây bên kia im lặng ba giây.